تیمول (Thymol) یک ترکیب طبیعی فنولی با فرمول شیمیایی C₁₀H₁₄O است که از گیاهانی مانند آویشن و پونه کوهی استخراج می شود. تیمول به صورت کریستال های شیری یا زرد شفاف با بوی تند و معطر شناخته می شود و دارای خواص ضدباکتریایی و ضدقارچی است. تیمول به دلیل ساختار شیمیایی منحصر به فردش، در دسته مونوترپنوئیدها قرار می گیرد و به طور گسترده در صنایع مختلف مورد توجه است.
تیمول یک مونوترپنوئید است که از یک حلقه بنزنی (C6H6) تشکیل شده است. یک گروه هیدروکسیل (OH) متصل به حلقه بنزن (در موقعیت پارا نسبت به گروه ایزوپروپیل). یک گروه متیل (CH3) در موقعیت اورتو. یک گروه ایزوپروپیل (C3H7) در موقعیت متا. تیمول به صورت 2-ایزوپروپیل-5-متیل فنول (2-Isopropyl-5-methylphenol) شناخته می شود. ساختار آن به شکل زیر است:
تیمول به دلیل ویژگی های شیمیایی و بیولوژیکی منحصر به فرد، خواص متعددی دارد که آن را در صنایع دارویی، غذایی، کشاورزی و بهداشتی ارزشمند می کند.
تیمول با نفوذ به غشای سلولی باکتری ها و تخریب ساختار آنها، رشد باکتری های مضر مانند استافیلوکوکوس اورئوس، اشریشیا کلی و سالمونلا را مهار می کند. به ویژه در برابر باکتری های مقاوم به آنتی بیوتیک ها مؤثر است و می تواند بیوفیلم های باکتریایی را از بین ببرد.
تیمول با مختل کردن غشای قارچ ها، رشد قارچ هایی مانند کاندیدا آلبیکنس و آسپرژیلوس را مهار می کند. در درمان عفونت های قارچی پوست و ناخن و همچنین در حفاظت از محصولات کشاورزی از قارچ ها کاربرد دارد.
تیمول با خنثی سازی رادیکال های آزاد، از آسیب سلولی ناشی از استرس اکسیداتیو جلوگیری می کند. این خاصیت در محافظت از مواد غذایی و افزایش طول عمر محصولات آرایشی و دارویی مؤثر است.
تیمول با کاهش تولید سیتوکین های التهابی، التهاب را در بدن کاهش می دهد. در درمان بیماری های التهابی مانند اگزما، آرتریت و التهاب لثه مفید است.
تیمول به عنوان یک ضدعفونی کننده قوی در محصولات بهداشتی مانند دهانشويه ها، ژل های ضدعفونی کننده و پمادهای موضعی عمل می کند.
تیمول به دلیل بوی تند و خاصیت شیمیایی، حشرات و آفات را دفع می کند. در کشاورزی و زنبورداری به عنوان یک آفت کش طبیعی استفاده می شود.
تیمول با اثر بر سیستم عصبی و عضلانی، اسپاسم ها و دردهای خفیف را تسکین می دهد. در طب سنتی برای کاهش سرفه، گلودرد و مشکلات گوارشی استفاده می شود.
تیمول از رشد میکروب ها و قارچ ها در مواد غذایی و محصولات آرایشی جلوگیری می کند. به عنوان یک نگهدارنده طبیعی در بسته بندی های فعال و فیلم های خوراکی کاربرد دارد.
مطالعات اولیه نشان می دهند تیمول می تواند رشد برخی سلول های سرطانی را مهار کند. به دلیل خاصیت آنتی اکسیدانی و ضدالتهابی، در تحقیقات برای درمان بیماری های بدخیم بررسی می شود.
نکته: هیچ داروی استانداردی به نام «قرص تیمول» در فهرست داروهای تأییدشده (مانند فارماکوپه های بین المللی) ثبت نشده است.
تیمول به دلیل خواص ضدباکتریایی، ضدقارچی، و ضدالتهابی، کاربردهای گسترده ای در صنایع مختلف دارد.
داروی تیمول به دلیل خواص ضدمیکروبی قوی، در محصولات دارویی و درمانی نقش مهمی دارد:
دهانشویه و محصولات دندانپزشکی: تیمول به عنوان ماده ضدعفونی کننده در دهانشویه ها و خمیردندان ها برای کاهش پلاک دندان و التهاب لثه استفاده می شود، به ویژه در ترکیب با کلرهگزیدین که اثربخشی بیشتری دارد.
پمادهای موضعی: در درمان عفونت های پوستی مانند قارچ ناخن، کرم حلقوی و درماتیت آتوپیک کاربرد دارد. تیمول با کاهش التهاب و مهار باکتری هایی مانند استافیلوکوکوس اورئوس به بهبود ضایعات پوستی کمک می کند.
درمان سنتی: از گذشته برای درمان سرفه، گلودرد و مشکلات تنفسی به صورت دمنوش یا عصاره آویشن استفاده می شده است.
ضدعفونی کننده پزشکی: به عنوان یک ماده ضدعفونی کننده در تجهیزات پزشکی و محصولات بهداشتی به کار می رود. تیمول به صورت مستقیم به عنوان یک داروی مستقل تجویز نمی شود.
تیمول در زنبورداری برای کنترل و درمان بیماری های کلنی های زنبورعسل استفاده می شود:
کنترل کنه واروا: تیمول به عنوان یک ماده ارگانیک ضد کنه واروا و آکاراپیس عمل می کند و تا 96.7% کنه ها را از بین می برد.
درمان بیماری نوزما: با دوز مشخص (100 میلی گرم در لیتر شربت)، در درمان بیماری های عفونی مانند نوزما سرانا مؤثر است.
جلوگیری از تخمیر و رشد قارچ: تیمول به عنوان نگهدارنده در کلنی ها از تخمیر و رشد کپک جلوگیری می کند.
تیمول خوراکی به دلیل ایمنی بالا و خواص نگهدارنده، در صنایع غذایی کاربرد دارد:
نگهدارنده مواد غذایی: به دلیل خاصیت ضدمیکروبی، از فساد مواد غذایی جلوگیری می کند و در بسته بندیهای فعال و زیست فعال استفاده می شود.
طعم دهنده: تیمول به عنوان طعم دهنده در محصولات غذایی به دلیل بوی معطر و طعم قوی آویشن به کار می رود.
فیلم های خوراکی: در تولید فیلم های خوراکی مبتنی بر کیتوزان و پروتئین برای افزایش ماندگاری مواد غذایی استفاده می شود.
تیمول به عنوان یک آفتکش طبیعی و ایمن در کشاورزی کاربرد دارد:
حشره کش و دافع حیوانات: برای دفع حشرات و حیوانات مضر در مزارع استفاده می شود.
ضدقارچ کشاورزی: در کنترل قارچ های مضر و بیوکلونیزاسیون در محصولات کشاورزی مؤثر است.
حفاظت از میراث فرهنگی: تیمول در جلوگیری از رشد قارچ ها و میکروب ها روی آثار باستانی و میراث فرهنگی کاربرد دارد.
تیمول به دلیل خواص ضدعفونی کننده و بوی مطبوع در محصولات آرایشی و بهداشتی استفاده می شود:
محصولات مراقبت از پوست: در کرم ها و ژل های ضدالتهاب برای کاهش التهابات پوستی و درمان اگزما به کار می رود.
عطر و ادکلن سازی: به دلیل رایحه معطر، در فرمولاسیون عطرها و ادکلن ها استفاده می شود.
ضدعفونی کننده های دست: در تولید ضدعفونی کننده های بدون الکل به عنوان یک ماده فعال به کار می رود.
نگهدارنده در هالوتان: تیمول به عنوان نگهدارنده در بیهوش کننده هایی مانند هالوتان استفاده می شود.
سنتز شیمیایی: در فرآیندهای شیمیایی برای تولید ترکیبات دیگر از طریق واکنش با موادی مانند p-cymene و m-cresol به کار می رود.
تیمول به دلیل خواص آنتی اکسیدانی، ضدالتهابی، و ضدسرطانی در تحقیقات علمی مورد توجه است:
مطالعات ضدسرطانی: خواص ضد توموری تیمول در برابر بیماری های بدخیم بررسی شده است.
تحقیقات آنتی بیوفیلم: در مهار بیوفیلم های میکروبی و توسعه درمان های جدید کاربرد دارد.
مطالعات فارماکوکینتیک: به عنوان یک کاندیدای طبیعی برای توسعه داروهای جدید در بیماری های قلبی، عصبی، و متابولیک بررسی می شود.
تیمول در گیاهان مختلفی از جمله زنیان (Trachyspermum ammi) یافت می شود. زنیان، گیاهی دارویی و معطر از خانواده چتریان (Apiaceae)، به طور گسترده در ایران، هند، و خاورمیانه کشت می شود و دانه های آن منبع مهمی برای استخراج تیمول هستند. دانه های زنیان حاوی 2 تا 5 درصد اسانس هستند که تیمول جزء اصلی (35 تا 60 درصد) این اسانس را تشکیل می دهد. سایر ترکیبات موجود در اسانس زنیان شامل کارواکرول، لیمونن، و p-cymene هستند. تیمول از دانه های زنیان از طریق روش هایی مانند تقطیر با بخار یا استخراج با حلال به دست می آید.
زنیان در مناطق خشک و نیمه خشک به راحتی کشت می شود و منبع مقرون به صرفه ای برای تیمول است. درصد بالای تیمول در اسانس زنیان، آن را به منبعی کارآمد برای استخراج تبدیل کرده است. وجود ترکیبات مکمل مانند کارواکرول در زنیان، اثربخشی تیمول را تقویت می کند. تیمول موجود در زنیان در دوزهای پایین ایمن است، اما مصرف بیش از حد (به ویژه اسانس غلیظ) ممکن است باعث تحریک گوارشی، تهوع، یا حساسیت پوستی شود.
| عامل | شرایط نگهداری |
| دما | در دمای اتاق (15-25 درجه سانتی گراد) و دور از گرمای شدید یا یخ زدگی نگهداری شود |
| نور | در ظرف تیره و غیرشفاف برای محافظت در برابر نور مستقیم خورشید نگهداری شود |
| رطوبت | در محیط خشک و با رطوبت کم، دور از تماس با آب یا بخار نگهداری شود |
| ظرف نگهداری | در ظروف شیشه ای یا پلاستیکی مقاوم به مواد شیمیایی با درپوش محکم |
| ایمنی | دور از دسترس کودکان و حیوانات و دور از مواد غذایی یا دارویی دیگر نگهداری شود |
| تهویه | در محیط با تهویه مناسب، به ویژه در صورت استفاده در مقادیر زیاد |
| تماس با مواد دیگر | از تماس با مواد اکسیدکننده قوی یا اسیدها جلوگیری شود |
| مدت نگهداری | طبق تاریخ انقضای محصول؛ معمولاً تا 2-3 سال در شرایط مناسب پایدار است |
با توجه به کاربردهای گسترده تیمول در داروسازی، صنایع غذایی، کشاورزی، و زنبورداری، جایگزین های آن به موادی اطلاق می شود که خواص مشابهی (ضدمیکروبی، ضدقارچی، یا نگهدارنده) داشته باشند و بتوانند در زمینه های مشابه استفاده شوند.
جایگزین های طبیعی (ترکیبات گیاهی)
این ترکیبات از گیاهان استخراج می شوند و خواصی مشابه تیمول دارند:
کارواکرول (Carvacrol): منشأ آن پونه کوهی (Oregano) و آویشن است و خواص ضدباکتریایی، ضدقارچی، و آنتی اکسیدانی قوی، مشابه تیمول دارد. در ضدعفونی کننده ها، محصولات غذایی و کشاورزی به عنوان جایگزین استفاده می شود. این ماده ساختار شیمیایی نزدیک به تیمول (ایزومر تیمول) و اثربخشی مشابه دارد.
اوژنول (Eugenol): منشأ آن از میخک، ریحان، و دارچین است و خواص ضدمیکروبی، ضدالتهابی و بی حس کننده موضعی دارد. در دهانشویه ها، پمادهای پوستی و محصولات دندانی به عنوان جایگزین استفاده می شود ولی بوی تندتری نسبت به تیمول دارد.
منتول (Menthol): منشأ آن نعناع فلفلی است و خواص ضدعفونی کننده ملایم، خنک کننده و تسکین دهنده دارد و در محصولات تنفسی و موضعی، به ویژه برای تسکین علائم سرماخوردگی مورد استفاده است. خواص ضدمیکروبی ضعیف تری از تیمول دارد.
سینئول (Cineole/Eucalyptol): منشأ آن اکالیپتوس و رزماری است و خواص ضدباکتریایی و ضدالتهابی دارد و در دهانشویه ها و محصولات تنفسی به عنوان جایگزین تیمول مورد استفاده است.
جایگزین های مصنوعی
ترکیبات شیمیایی مصنوعی که خواص ضدمیکروبی مشابه تیمول دارند:
کلرهگزیدین (Chlorhexidine): خواص ضدباکتریایی و ضدقارچی قوی دارد و در دهانشویه ها، ژل های ضدعفونی کننده و محصولات دندانی کاربرد دارد.
تری کلوزان (Triclosan): خواص ضدباکتریایی و نگهدارنده دارد و در محصولات بهداشتی و آرایشی مورد استفاده است.
فنول (Phenol): خواص ضدعفونی کننده قوی دارد و در محصولات پزشکی و ضدعفونی کننده های صنعتی استفاده می شود.
جایگزین های گیاهی (عصاره ها)
عصاره های گیاهی که حاوی ترکیبات مشابه تیمول هستند:
عصاره پونه کوهی (Oregano Oil): حاوی کارواکرول و مقادیر کمی تیمول، با خواص ضدمیکروبی قوی.
عصاره میخک (Clove Oil): حاوی اوژنول، مناسب برای کاربردهای دندانی و ضدعفونی کننده.
عصاره نعناع (Peppermint Oil): حاوی منتول، مناسب برای محصولات خنک کننده و تنفسی.
عصاره رزماری (Rosemary Oil): حاوی سینئول و دیگر ترکیبات ضدمیکروبی.
جایگزین ها در کاربردهای خاص
در زنبورداری
اسید اگزالیک: برای کنترل کنه واروا به عنوان جایگزین تیمول استفاده می شود.
اسید فرمیک: برای درمان بیماری های کلنی زنبورعسل.
در صنایع غذایی
سوربات پتاسیم: به عنوان نگهدارنده در مواد غذایی.
بنزوات سدیم: برای جلوگیری از فساد مواد غذایی.
در کشاورزی:
روغن چریش (Neem Oil): به عنوان آفتکش طبیعی.
پیرترین (Pyrethrin): برای دفع حشرات.
تیمول در صورت استفاده صحیح، معمولاً ایمن تلقی می شود. با این حال، مصرف نادرست یا بیش از حد آن می تواند عوارض پوستی، گوارشی، حساسیت و آلرژی به همراه داشته باشد.
تماس مستقیم تیمول با پوست، به ویژه در غلظت های بالا یا در افراد با پوست حساس، ممکن است باعث قرمزی، خارش، سوزش یا التهاب پوست شود. برخی افراد ممکن است به تیمول حساسیت داشته باشند که منجر به اگزما یا راش پوستی می شود. استفاده مکرر از محصولات حاوی تیمول (مانند پمادها) می تواند باعث خشکی یا پوسته پوسته شدن پوست شود.
تیمول در دوزهای بالا (به ویژه در صورت بلع عصاره های غلیظ یا روغن های ضروری حاوی تیمول) ممکن است باعث تهوع و استفراغ، درد معده یا سوزش سر دل و اسهال شود. مصرف مقادیر زیاد می تواند به مخاط معده آسیب برساند و در موارد نادر منجر به مشکلات گوارشی شدید شود.
استنشاق بخارات تیمول (مانند استفاده نادرست از اسانس های آویشن) ممکن است باعث سرفه، تنگی نفس یا تحریک گلو شود. در افراد مبتلا به آسم یا حساسیت های تنفسی، تیمول ممکن است علائم را تشدید کند.
برخی افراد ممکن است به تیمول حساسیت نشان دهند که با علائمی مانند خارش، تورم، یا کهیر همراه است. در موارد نادر، واکنش های شدید مانند آنافیلاکسی گزارش شده است. تماس تیمول با چشم ها می تواند باعث سوزش، قرمزی یا اشک ریزش شود.
مصرف طولانی مدت یا بیش از حد تیمول ممکن است به کبد یا کلیه ها فشار وارد کند، هرچند این مورد نادر است. در دوزهای بسیار بالا، تیمول می تواند باعث سرگیجه، سردرد یا گیجی شود. تیمول ممکن است با برخی داروها (مانند داروهای ضد انعقاد) تداخل داشته باشد، هرچند اطلاعات در این زمینه محدود است.
ایمنی تیمول در دوران بارداری و شیردهی به طور کامل تأیید نشده است. مصرف آن باید با احتیاط و تحت نظر پزشک باشد. استفاده از تیمول در کودکان باید با دوز بسیار پایین و تحت نظارت پزشکی انجام شود، زیرا ممکن است به عوارض حساس تر باشند. افرادی با بیماری های کبدی، کلیوی یا حساسیت های شدید باید از مصرف تیمول خودداری کنند یا با پزشک مشورت کنند.
تیمول را از کجا تهیه کنیم؟ فروش تیمول در آرکا شیمی گستر سپیدار با برند نووس هند و در بسته بندی 25 کیلوگرمی انجام می گیرد. برای کسب اطلاعات بیشتر می توانید با شرکت آرکا شیمی گستر سپیدار وارد کننده مواد اولیه آرایشی بهداشتی با شماره های 02182801442 و 09026715830 در تماس باشید.
امیرحسین رستمی –
تفاوت تیمول و منتول چیست؟ آیا شباهت و تفاوتی بین این دو ماده وجود دارد؟
arkachem –
هر دو ترکیبات طبیعی استخراج شده از گیاهان (تیمول از آویشن، منتول از نعناع) هستند. خواص ضدمیکروبی و خنک کننده دارند و در محصولات دارویی و آرایشی (مثل دهانشویه و کرم ها) استفاده می شوند. هر دو در آروماتراپی و برای تسکین علائم تنفسی کاربرد دارند. در صورت استفاده نادرست ممکن است باعث تحریک پوست یا مخاط شوند.
تیمول از آویشن و منتول از نعناع استخراج می شود. تیمول بیشتر ضدباکتری و ضدقارچ است؛ منتول خاصیت خنک کننده و تسکین دهنده قوی تری دارد. تیمول بیشتر در ضدعفونی کننده ها و منتول در محصولات تسکین دهنده (مثل پمادهای ضددرد) استفاده می شود. تیمول بوی تند و گیاهی دارد؛ منتول بوی خنک و نعناعی ایجاد می کند.