اسید فرمیک (HCOOH) یک اسید آلی قوی و ساده ترین اسید کربوکسیلیک است که با نام جوهر مورچه هم شناخته می شود. این مایع بی رنگ تا زرد کم رنگ با بوی تند، در صنایع دامداری (به عنوان نگهدارنده علوفه)، ضدعفونی، تولید چرم، نساجی و کشاورزی کاربرد گسترده ای دارد. اسید فرمیک به دلیل خاصیت ضدباکتریایی و خورندگی، باید با احتیاط و تجهیزات ایمنی استفاده شود.
| شکل | مایع شفاف و بی رنگ |
| رنگ | بی رنگ تا زرد کم رنگ |
| بو | تند و نفوذکننده |
| مقدار pH | حدود 2.4–2.5 |
| نقطه ذوب | 8.4 درجه سانتی گراد |
| نقطه جوش | 100.8 درجه سانتی گراد |
| نقطه اشتعال | 69 درجه سانتی گراد |
| چگالی | 1.22 گرم بر سانتی متر مکعب |
| وزن مولکولی | 46.03 گرم بر مول |
| حلالیت در آب | امتزاج پذیر |
اسید فرمیک (Formic acid) یک ترکیب شیمیایی است که با نام جوهر مورچه و متانوئیک اسید نیز شناخته می شود. فرمول فرمیک اسید HCOOH است. متانوئیک اسید اولین عضو از سری اسیدهای کربوکسیلیک است و به دلیل خواص متعدد شیمیایی و کاربردهای گوناگونش مورد توجه قرار می گیرد.
اسید مورچه، تیزاب مورچه، اسید فرمیلیک و اسید آمینیک نام های دیگر اسید فرمیک است.
نام “فرمیک” از کلمه لاتین “formica” به معنی مورچه گرفته شده است، زیرا این اسید در نیش برخی از گونه های مورچه یافت می شود. برخی گیاهان و حشرات نیز می توانند این ماده را تولید کنند.
اسید فرمیک مانند بسیاری از مواد شیمیایی، بسته به خلوص، غلظت، درجه صنعتی یا آزمایشگاهی و کاربرد آن به انواع مختلفی تقسیم می شود. در عمل، بیشتر تفاوت ها در درصد خلوص و افزودنی ها است تا ساختار شیمیایی متفاوت.
برخی شرکت ها (مثل NOD Apiary کانادا یا Andermatt سوئیس) فرمیک ۸۵٪ را با آب دی یونیزه و گاهی گلیسیرین مخلوط کرده و خلوص ماده را به ۶۵ درصد می رسانند و به صورت آماده در بطری های ۱ تا ۲۰ لیتری برای زنبورداران عرضه می کنند تا دیگر نیازی به رقیق سازی خطرناک در کندو نباشد.
پرکاربردترین و ارزان ترین نوع این اسید است. حاوی ۸۵٪ وزنی HCOOH خالص و حدود ۱۵٪ آب به علاوه مقدار ناچیز متانول و ناخالصی های دیگر است. نقطه جوش آن پایین تر از اسید خالص است (حدود ۱۰۱ درجه سانتی گراد) و به همین دلیل در دمای اتاق بخار بسیار تندی دارد و بوی فوق العاده نافذ و سوزاننده ای تولید می کند.
این همان اسیدی است که در کارخانه های چرم سازی، سیلاژ علوفه، رنگرزی و تکمیل پارچه و به عنوان کاهنده pH در صنایع شیمیایی استفاده می شود. قدرت خورندگی آن روی فولاد کربنی بسیار بالاست و حتماً باید در مخازن استیل ۳۱۶L یا پلاستیک HDPE نگهداری شود.
اسید فرمیک بدون بو همان ۸۵٪ تا ۹۰٪ است که طی یک فرآیند اختصاصی (معمولاً اکسیداسیون کنترل شده ناخالصی های فرمالدهید و متانول یا جذب روی رزین های خاص) بوی تند و زننده اش تا ۸۰–۹۰٪ کاهش یافته است.
در کشورهایی مثل آلمان، هلند و اسکاندیناوی که قوانین سختگیرانه ای برای بوی محیط کارگاه های دامداری وجود دارد، تقریباً تنها نوع مجاز برای سیلاژ ذرت و یونجه همین گرید است.
این دو گرید یک پله بالاتر از ۸۵٪ هستند و معمولاً در فرآیندهایی که نیاز به قدرت اسیدی بیشتر یا تولید کمتر آب در واکنش دارند استفاده می شوند.
مثلاً در تولید فرمالدهید، استرهای فرمیک، یا برخی فرمات های خاص، این غلظت ها ترجیح داده می شوند. هرچه درصد بالاتر باشد، ویسکوزیته کمتر و قدرت نفوذ به مواد آلی بیشتر است، اما خطر سوختگی پوست و چشم هم به مراتب شدیدتر می شود.
این نوع تقریباً بی آب (anhydrous) است و برای کاربردهای بسیار حساس تولید می شود. در کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا (HPLC) به عنوان اصلاح کننده موبایل فاز (ion-pair reagent) برای جداسازی کاتیون ها و آمین ها استفاده می شود، چون فراکسیون بسیار خالصی دارد و پیک های ghost ایجاد نمی کند.
در سنتزهای آلی که حتی چند دهم درصد آب واکنش را خراب می کند (مثل برخی واکنش های کاتالیزوری با اسیدهای لوییس) نیز همین گرید به کار می رود. معمولاً در بطری های شیشه ای یا تفلونی ۵۰۰ میلی لیتری یا ۱ لیتری عرضه می شود و قیمتش گاهی ۱۰ تا ۱۵ برابر نوع ۸۵٪ است.
فرمیک اسید غذایی خلوص بالای ۹۹.۵٪ دارد و با استانداردهای FDA، EFSA و حلال و kosher سازگار است. ناخالصی های فلزی (سرب، آرسنیک، جیوه) آن در حد ppb است. مهمترین کاربردهایش:
اسید فرمیک یک اسید ضعیف است، اما در میان اسیدهای کربوکسیلیک ساده، قدرت اسیدی بیشتری نسبت به موادی مانند اسید استیک دارد. این ویژگی باعث شده است که در بسیاری از فرآیندهای صنعتی، از تنظیم pH گرفته تا سنتز ترکیبات شیمیایی، به عنوان یک اسید آلی مؤثر مورد استفاده قرار گیرد.
این ترکیب با آب در هر نسبتی امتزاج پذیر است و با بسیاری از حلال های قطبی از جمله متانول، اتانول، استون، اتر و اتیل استات نیز سازگاری دارد. در مقابل، حلالیت آن در حلال های آروماتیکی مانند بنزن، تولوئن و زایلن محدود است. این رفتار انحلالی، انتخاب اسید فرمیک را برای بسیاری از فرمولاسیون ها و فرآیندهای شیمیایی تسهیل می کند.
مقدار pKa اسید فرمیک در دمای 25 درجه سانتیگراد حدود 3.75 است که بیانگر قدرت اسیدی نسبتاً بالای آن در مقایسه با سایر اسیدهای کربوکسیلیک است. به همین دلیل، این ماده در واکنش هایی که به کنترل دقیق اسیدیته نیاز دارند، عملکرد مناسبی از خود نشان می دهد.
از مهمترین ویژگی های شیمیایی اسید فرمیک، خاصیت کاهندگی آن است. این ماده می تواند در برخی واکنش های اکسایش و کاهش به عنوان عامل احیاکننده عمل کند و یون های فلزی یا ترکیبات اکسیدکننده را کاهش دهد. به همین دلیل، در سنتز برخی مواد شیمیایی و فرآیندهای آزمایشگاهی کاربرد دارد.
اسید فرمیک علاوه بر خاصیت اسیدی، در واکنش های استریفیکاسیون نیز شرکت می کند و با الکل ها استرهای فرمات را تشکیل می دهد. این ترکیبات در تولید مواد شیمیایی واسطه، حلال ها، اسانس ها و برخی افزودنی های صنعتی مورد استفاده قرار می گیرند. همچنین این ماده در واکنش با برخی ترکیبات معدنی می تواند مشتقات مهمی را برای سنتزهای آلی ایجاد کند.
یکی دیگر از ویژگی های مهم اسید فرمیک، خاصیت ضدباکتریایی و ضدقارچی آن است. کاهش pH محیط و مهار رشد بسیاری از میکروارگانیسم ها باعث شده است که این ماده در نگهداری سیلاژ، خوراک دام، زنبورداری و برخی فرآیندهای صنایع غذایی و شیمیایی کاربرد گسترده ای داشته باشد.
اسید فرمیک به دلیل خاصیت اسیدی، توانایی کاهش pH، فعالیت ضدباکتریایی و ضدقارچی، قدرت احیاکنندگی و نقش آن به عنوان یک ماده واسطه در سنتز ترکیبات شیمیایی، در صنایع مختلف مورد استفاده قرار می گیرد. نوع گرید، غلظت و میزان خلوص این ماده بسته به کاربرد نهایی متفاوت است؛ بنابراین انتخاب اسید فرمیک مناسب باید بر اساس نیاز فرآیند انجام شود. مهمترین کاربردهای اسید فرمیک عبارتند از:
یکی از بزرگترین بازارهای مصرف اسید فرمیک، صنعت کشاورزی و خوراک دام است. این ماده برای کاهش pH خوراک، جلوگیری از رشد باکتری ها و قارچ ها، افزایش پایداری سیلاژ و کاهش فساد علوفه استفاده می شود.
در خوراک دام و طیور نیز اسید فرمیک به عنوان اسیدی کننده (Acidifier) شناخته می شود و می تواند با کاهش pH دستگاه گوارش، شرایط را برای رشد برخی باکتری های بیماری زا نامناسب کند. البته میزان مصرف آن باید مطابق فرمولاسیون خوراک و استانداردهای دامپزشکی تعیین شود.
از دیگر کاربردهای این ماده می توان به موارد زیر اشاره کرد:
اسید فرمیک یکی از مؤثرترین مواد مورد استفاده برای کنترل کنه واروا (Varroa destructor) در کندوهای عسل است. بخار حاصل از این اسید می تواند بدون نیاز به باز کردن سلول های سرپوشیده، بخشی از جمعیت کنه را کاهش دهد؛ قابلیتی که بسیاری از مواد دیگر فاقد آن هستند.
کارایی این روش به عواملی مانند دمای محیط، رطوبت، تهویه کندو، غلظت اسید و روش مصرف وابسته است. استفاده نادرست از اسید فرمیک ممکن است باعث استرس کلنی، کاهش تخم گذاری ملکه یا تلفات زنبور شود؛ بنابراین باید مطابق دستورالعمل های معتبر زنبورداری مصرف شود. تاثیر این ماده در زنبورداری را اینجا مطالعه کنید.
در صنایع شیمیایی، اسید فرمیک علاوه بر اینکه یک ماده اولیه محسوب می شود، به عنوان عامل تنظیم pH، احیا کننده و واسطه سنتز نیز کاربرد دارد. از مهمترین کاربردهای آن می توان به تولید موارد زیر اشاره کرد:
در برخی فرآیندهای صنعتی نیز اسید فرمیک به عنوان منبع هیدروژن یا عامل انتقال هیدروژن مورد استفاده قرار می گیرد.
در صنعت نساجی، اسید فرمیک برای تنظیم pH حمام رنگرزی، تثبیت برخی رنگ ها و بهبود کیفیت رنگ آمیزی استفاده می شود.
در صنعت چرم نیز این ماده در مراحل مختلف دباغی، خنثی سازی و تنظیم اسیدیته پوست کاربرد دارد و می تواند بر کیفیت، انعطاف پذیری و یکنواختی محصول نهایی تأثیر بگذارد.
در صنایع غذایی، اسید فرمیک تنها در کاربردهایی که توسط مقررات هر کشور مجاز شناخته شده باشند استفاده می شود. این ماده می تواند به عنوان تنظیم کننده pH یا نگهدارنده در برخی محصولات و همچنین در ضدعفونی تجهیزات فرآوری مواد غذایی کاربرد داشته باشد.
میزان مصرف و مجاز بودن استفاده از آن به قوانین سازمان های نظارتی هر کشور وابسته است و نباید بدون بررسی الزامات قانونی در فرمولاسیون محصولات غذایی به کار رود.
در برخی فرمولاسیون های پاک کننده صنعتی، اسید فرمیک برای حذف رسوبات معدنی، تنظیم pH و پاکسازی سطوح فلزی استفاده می شود.
در مقایسه با اسیدهای معدنی قوی، این اسید در برخی کاربردها خورندگی کمتری ایجاد می کند، اما همچنان یک ماده خورنده محسوب می شود و انتخاب آن باید بر اساس جنس سطح، غلظت محلول و شرایط فرآیند انجام شود.
اسید فرمیک در برخی عملیات اسیدکاری، تکمیل چاه، تمیزکاری تجهیزات و حذف رسوبات معدنی کاربرد دارد. همچنین در بعضی سیالات حفاری و فرآیندهای مرتبط با استخراج نفت و گاز از آن برای تنظیم شرایط شیمیایی محیط استفاده می شود. انتخاب این ماده در مقایسه با اسیدهای معدنی به شرایط مخزن، دما، فشار و جنس تجهیزات بستگی دارد.
در صنعت لاستیک طبیعی، اسید فرمیک یکی از متداول ترین مواد منعقدکننده لاتکس است. افزودن این اسید باعث کاهش pH و انعقاد ذرات لاستیک می شود و امکان جداسازی لاستیک از فاز آبی را فراهم می کند. به دلیل عملکرد مناسب و هزینه اقتصادی، این کاربرد یکی از مهمترین مصارف صنعتی آن در جهان محسوب می شود.
در صنایع دارویی، اسید فرمیک بیشتر به عنوان ماده واسطه در سنتز برخی ترکیبات دارویی، تنظیم شرایط واکنش و تولید مواد مؤثره دارویی (API) مورد استفاده قرار می گیرد. کاربرد مستقیم آن در محصولات دارویی نهایی محدود است و استفاده از آن باید مطابق الزامات کیفی و استانداردهای داروسازی انجام شود.
اسید فرمیک به عنوان یکی از گزینه های ذخیره سازی شیمیایی هیدروژن مورد توجه قرار گرفته است. این ماده می تواند در حضور کاتالیست های مناسب، هیدروژن آزاد کند و به همین دلیل در تحقیقات مرتبط با پیل های سوختی و اقتصاد هیدروژن جایگاه ویژه ای پیدا کرده است.
اگرچه این کاربرد هنوز عمدتاً در مرحله تحقیق و توسعه و برخی پروژه های صنعتی قرار دارد، اما از حوزه های رو به رشد استفاده از این اسید محسوب می شود.
در آزمایشگاه های شیمی، بیوشیمی و آنالیز، اسید فرمیک برای تنظیم pH، تهیه بافرها، سنتز ترکیبات آلی و به ویژه در کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا (HPLC) و طیف سنجی جرمی (LC-MS) به عنوان افزودنی فاز متحرک استفاده می شود.
فرّار بودن و سازگاری مناسب با تجهیزات آنالیزی باعث شده است این ماده یکی از پرکاربردترین اسیدها در آزمایشگاه های تحقیقاتی باشد.
علاوه بر کاربردهای متداول، اسید فرمیک در حوزههای زیر نیز مورد توجه قرار گرفته است:
این کاربردها هنوز در بسیاری از موارد در مرحله توسعه یا تجاری سازی محدود قرار دارند، اما نشان دهنده ظرفیت بالای اسید فرمیک در فناوری های آینده هستند.
از متیل فرمات و فرمامید: هنگامی که متانول و مونوکسید کربن در حضور یک باز قوی با هم ترکیب می شوند، نتیجه متیل فرمات است، مطابق معادله شیمیایی:
CH3OH + CO → HCO2CH3
در صنعت، این واکنش در فاز مایع در فشار بالا انجام می شود. شرایط واکنش معمولی 80 درجه سانتی گراد و 40 اتمسفر است. پرکاربردترین پایه متوکسید سدیم است. هیدرولیز متیل فرمات اسید فرمیک تولید می کند:
HCO2CH3 + H2O → HCOOH + CH3OH
هیدرولیز موثر متیل فرمات به مقدار زیادی آب نیاز دارد. برخی از مسیرها به طور غیر مستقیم با پردازش متیل فورمات با آمونیاک پیش می روند تا فرمامید به دست آید، که سپس با اسید سولفوریک هیدرولیز می شود:
HCO2CH3 + NH3 → HC(O)NH2 + CH3OH
2 HC(O)NH2 + 2H2O + H2SO4 → 2HCO2H + (NH4)2SO4
یک نقطه ضعف این روش نیاز به دفع محصول جانبی سولفات آمونیوم است. این مشکل باعث شده است که برخی از تولیدکنندگان روش های کم مصرف برای جداسازی اسید فرمیک از آب اضافی مورد استفاده در هیدرولیز مستقیم را توسعه دهند.
روش های آزمایشگاهی: در آزمایشگاه، متانوئیک اسید را می توان با حرارت دادن اسید اگزالیک در گلیسرول و استخراج با تقطیر با بخار آب به دست آورد. گلیسیرین به عنوان یک کاتالیزور عمل می کند، زیرا واکنش از طریق یک واسطه گلیسریل اگزالات انجام می شود.
اگر مخلوط واکنش تا دماهای بالاتر گرم شود، آلیل الکل حاصل می شود. واکنش خالص بدین صورت است:
C2O4H2 → HCO2H + CO2
روش توضیحی دیگر شامل واکنش بین فرمت سرب و سولفید هیدروژن است که توسط تشکیل سولفید سرب انجام می شود.
Pb(HCOO)2 + H2S → 2HCOOH + PbS
فرآیند تولید با هیدرولیز متیل فرمات: اختراع حاضر به روشی برای تولید اسید فرمیک با هیدرولیز متیل فرمات در یک راکتور مربوط می شود که در آن متیل فرمات و آب در یک فاز مایع در دمای بین 90 تا 140 درجه سانتی گراد واکنش می دهند و در نتیجه این ماده و متانول تولید می شود. در طی این واکنش یک جریان بخار از متیل فرمات وارد می شود که متانول را از مخلوط واکنش حذف می کند.
روش محصول جانبی اکسیداسیون هیدروکربن ها: یک روش قدیمی تر و کمتر رایج است که در آن متانوئیک اسید به عنوان محصول جانبی در فرآیند اکسیداسیون فاز مایع هیدروکربن ها (مانند بوتان در آمریکا یا نفتا در اروپا) برای تولید اسید استیک به دست می آید؛
مقدار آن بسته به ماده اولیه بین ۵۰ تا ۲۵۰ کیلوگرم به ازای هر تن اسید استیک است و امروزه به دلیل تمرکز روی روش های مستقیم تر، کمتر استفاده می شود.
روش هیدروژناسیون مستقیم دیاکسید کربن: شامل واکنش مستقیم CO₂ با هیدروژن (H₂) در حضور کاتالیزورهای همگن یا ناهمگن (مانند روتنیوم، ایریدیم یا منگنز) برای تولید فرمیک اسید است؛
این روش نوین و پایدار است، اغلب در محیطهای اسیدی یا با افزودنی ها برای غلبه بر محدودیت های ترمودینامیکی انجام می شود و پتانسیل بالایی برای استفاده از CO₂ به عنوان منبع کربن و ذخیره هیدروژن دارد، اما هنوز در مقیاس صنعتی محدود است.
نتیجه اختلاط اسید فرمیک و آمونیاک چیست؟
اسید فرمیک + آمونیاک = فرمت آمونیوم
HCOOH + NH3 = HCOONH4 یک واکنش سنتز است که در آن یک مول متانوئیک اسید [HCOOH] و یک مول آمونیاک [NH3] با هم ترکیب می شوند و یک مول فرمت آمونیوم [HCOONH4] را تشکیل می دهند.
بنابراین، HCOOH → HCOO– + H+، و NH3 + H+ → NH4+. HCOO– متانوات یا فرمت نامیده می شود و NH4+ آمونیوم است. آنها با هم نمک NH4HCOO، متانوات آمونیوم (فرمت آمونیوم) را تشکیل می دهند.
واکنش اسید فرمیک با آب (H₂O) یک واکنش تفکیک اسیدی است. فرمیک اسید یک اسید ضعیف است که در آب تفکیک شده و یون های هیدرونیوم (H₃O⁺) و فرمات (HCOO⁻) تولید می کند. واکنش شیمیایی این تفکیک به صورت زیر است:
+HCOOH+H2O→HCOO−+H3O
توضیحات:
(HCOOH) به عنوان اسید در واکنش عمل می کند.
آب (H₂O) در اینجا به عنوان باز عمل کرده و پروتون (H⁺) را از اسید می گیرد.
یون فرمات (HCOO⁻) یک آنیون است که از تفکیک اسید به وجود می آید.
یون هیدرونیوم (H₃O⁺) از ترکیب پروتون (H⁺) با مولکول آب تشکیل می شود.
این واکنش در حالت تعادل است، به این معنا که در هر لحظه، مقداری از آن تفکیک شده و مقداری دیگر دوباره به شکل اصلی خود برمی گردد. میزان تفکیک به pH محلول، دما و غلظت بستگی دارد.
اسید فرمیک در آب محلول است و حلالیت بالایی دارد. میزان تفکیک آن در آب به اندازه ای نیست که آن را به یک اسید قوی تبدیل کند، پس به عنوان اسید ضعیف شناخته می شود. این واکنش در بسیاری از کاربردهای شیمیایی و زیستی، مانند تولید گاز کربن دی اکسید در برخی فرآیندها، مهم است.
واکنش اسید فرمیک با اتانول یا الکل ها یک واکنش استریفیکاسیون (استرسازی) است که در آن یک اسید کربوکسیلیک با یک الکل ترکیب می شود تا یک استر و آب تولید کند. این واکنش به صورت کلی به شکل زیر است:
R-OH+HCOOH→R-O-CO-H + H₂O
که در آن:
R-OH نشان دهنده الکل است.
HCOOH اسید فرمیک است.
R-O-CO-H استر تولید شده است که در اینجا یک فرمات (formate) خواهد بود.
H₂O آب تولید شده در این فرآیند است.
اسید فرمیک خورنده، سمی و قابل اشتعال است و در غلظت های بالا (معمولاً ۸۵–۹۹٪) بسیار خطرناک محسوب می شود. استنشاق بخارات آن می تواند باعث تحریک شدید دستگاه تنفسی، سوختگی پوست و چشم و در موارد شدید مسمومیت سیستمیک (اسیدوز متابولیک) شود.
| بخش | اطلاعات کلیدی |
| شماره CAS | ۶۴-۱۸-۶ |
| خطرات اصلی | خورنده شدید پوست و چشم، سمی اگر بلعیده شود، قابل اشتعال، آسیب جدی به چشم |
| علائم قرارگیری | سوختگی شدید پوست و چشم، تحریک تنفسی، تنگی نفس، استفراغ، اسیدوز متابولیک، افت فشار خون |
| اقدامات کمک اولیه | چشم: شستشو فوری با آب حداقل ۱۵ دقیقه، مراجعه فوری به پزشک پوست: شستشو با آب فراوان، درآوردن لباس آلوده بلع: دهان را نشویید، مراجعه فوری به پزشک استنشاق: انتقال به هوای تازه، اکسیژن در صورت نیاز |
| لباس محافظ | دستکش مقاوم به اسید (نیتریل یا نئوپرن)، عینک ایمنی کامل، لباس محافظ، ماسک تنفسی مناسب (برای بخارات اسیدی) |
| نقطه اشتعال | حدود ۴۹–۵۰ درجه سانتی گراد (بسته به غلظت) |
| محدودیت های مواجهه | حد مجاز OSHA: ۵ ppm (TWA)، NIOSH: ۵ ppm (TWA) / ۱۵ ppm (STEL) |
| اقدامات اطفای حریق | استفاده از آب پاش، فوم یا پودر خشک (CO₂ مناسب نیست) |
| شماره UN | UN ۱۷۷۹ |
| طبقه بندی حمل | کلاس ۸ (خورنده) + کلاس ۳ (قابل اشتعال) – گروه بستهبندی II |
| عامل | شرایط پیشنهادی |
| دمای نگهداری | دمای خنک (بین 15 تا 25 درجه سانتی گراد)، دور از منابع گرمایی |
| محل نگهداری | محیط خشک، با تهویه مناسب، دور از نور مستقیم خورشید و مواد قلیایی |
| ظرف نگهداری | ظروف مقاوم به خوردگی (مانند شیشه، پلاستیک پلی اتیلن یا پلی پروپیلن با کیفیت بالا) با درپوش محکم |
| مدت زمان نگهداری | تا 2 سال در شرایط ایده آل (بررسی تاریخ انقضا و شرایط ذخیره سازی) |
| دور از | مواد قلیایی (مانند آمونیاک، هیدروکسیدها)، اکسیدکننده های قوی، و فلزات واکنش پذیر (مانند آهن یا آلومینیوم) |
| نکات اضافی | به دلیل خاصیت خورندگی، از ظروف فلزی غیر مقاوم اجتناب شود. در صورت نشت، محل را با آب فراوان شستشو دهید. از استنشاق بخارات آن جلوگیری کنید و در محیط با تهویه مناسب نگهداری شود. در صورت تغییر رنگ یا بو، از مصرف خودداری کنید. |
اسید فرمیک در بسیاری از کاربردهای شیمیایی به دلیل خواص اسیدی و ضدمیکروبی آن استفاده می شود. جایگزین های شیمیایی برای این ماده بسته به کاربرد مورد نظر می توانند متفاوت باشند.
1. در واکنش های استریفیکاسیون و سنتز شیمیایی:
اسید استیک (سرکه): اسید استیک هم یک اسید کربوکسیلیک است و می تواند در واکنش های استریفیکاسیون استفاده شود. با این حال، تفاوت های ساختاری وجود دارد که می تواند بر نوع استر تولید شده تاثیر بگذارد.
اسید پروپیونیک: برای سنتز استرهای خاصی که نیاز به زنجیره کربنی بلندتر دارند.
2. در کاربردهای ضدعفونی و ضدمیکروبی:
اسید سیتریک: یک اسید ضعیف و بی خطر که در محصولات شوینده و ضدعفونی کننده استفاده می شود. به دلیل غیر سمی بودن، گزینه مناسبی برای کاربردهای خانگی و صنعتی است.
اسید لاکتیک: به خاطر خاصیت اسیدی و ضدمیکروبی، در محصولات بهداشتی و غذایی استفاده می شود.
3. در زنبورداری (برای کنترل کنه های واروا):
اسید اکزالیک: یکی از جایگزین های مؤثر برای کنترل کنه های واروا است. می تواند به صورت پاشش محلول یا بخار استفاده شود.
اسید لاکتیک: در برخی موارد برای کنترل کنه های واروا استفاده می شود.
تیمول: یک ترکیب طبیعی که از آویشن گرفته می شود و خاصیت ضدعفونی کننده دارد.
4. در تولید مواد شیمیایی و صنایع:
متانول: در فرآیندهایی که متانوئیک از متانول ساخته می شود، متانول می تواند به عنوان ماده اولیه جایگزین دیده شود.
اسید بنزوئیک: در برخی کاربردهای صنعتی که نیاز به یک اسید کربوکسیلیک با خواص مشابه است.
بیشترین عوارض اسید فرمیک در تماس پوست یا چشم با مایع یا بخار غلیظ آن است. تماس پوست با مایع یا بخار آن باعث سوختگی شیمیایی و در صورت تماس با چشم ممکن است باعث ایجاد آسیب های دائمی در چشم شود. زیرا این ماده در غلظت های بالا بسیار خورنده است و بخار اثرات تحریک کننده شدید است.
تنفس بخار آن موجب تحریک و سوزش دستگاه نفسی می شود. از آنجا که ممکن است مقادیری CO در بخار این ماده موجود باشد باید در نگهداری، حمل و نقل و استفاده از آن نکات ایمنی کاملاً رعایت شود.
سازمان غذا و داروی آمریکا مقدار مجاز، بخار فورمیک اسید در هوای محیط کار را ۵ppm اعلام کرده است. فرمیک به آسانی متابولیزه شده و از بدن دفع می شود. اما با این همه قرار گرفتن مداوم در معرض آن باعث ایجاد عوارض مزمن مثل ایجاد حساسیت های پوستی می شود.
آزمایش روی حیوانات آزمایشگاهی نشان می دهد که قرار گرفتن طولانی در معرض مواد شیمیایی صنعتی مانند فرمیک باعث ایجاد جهش ژنی و آسیب های کلیوی و کبدی می شود.
تفاوت این ماده با استیک اسید را اینجا مطالعه کنید.
فروش اسید فرمیک در آرکا شیمی با برند چینی و در بسته بندی 25 کیلوگرمی انجام می گیرد، شما می توانید سفارش خود را در کمترین زمان ممکن ثبت و با بالاترین کیفیت در تمام ایران دریافت نمایید. آرکا شیمی گستر سپیدار ارائه دهنده مواد اولیه دارویی آرایشی و بهداشتی با بهترین کیفیت و قیمت است.
برای خرید اسید فرمیک صنعتی و ثبت سفارش و اطلاع از قیمت روز این ماده می توانید با شرکت آرکا شیمی گستر سپیدار وارد کننده مواد اولیه صنایع غذایی و دارویی با شماره های 02182801442 و 09026715830 در تماس باشید.
منبع: pubchem.ncbi.nlm.nih.gov
نوشته شده توسط: خانم مهندس سمانه مطهری
کارشناس شیمی محض با بیش از ۱۲ سال سابقه تخصصی در حوزه مواد اولیه صنایع دارویی، آرایشی بهداشتی و غذایی.
فارغ التحصیل کارشناسی شیمی محض و دارای گواهی دوره تضمین کیفیت از سازمان فنی و حرفه ای کشور و دوره تخصصی کروماتوگرافی (GC و HPLC) از دانشگاه مالک اشتر تهران.
دارای تجربه عملی در آنالیز مواد، تفسیر و ارزیابی گواهی های آنالیز (COA)، بررسی خلوص و تطابق با استانداردهای کیفی و کنترل کیفیت مواد اولیه.
سابقه همکاری با شرکت تولیدی امحا و فعالیت به عنوان مسئول فنی در شرکت های تولیدی آرایشی و بهداشتی.
آشنایی تخصصی با فرآیند تولید و فرمولاسیون شوینده های آرایشی و روند تولید در صنایع فرآورده های غذایی.
محتواهای منتشرشده بر پایه دانش علمی، تجربه عملی آزمایشگاهی و استانداردهای کیفی تدوین می شود.
aminvalipoor –
اسید فرمیک کاربردهای گسترده ای دارد: در دباغی چرم، به عنوان یک ماده پاک کننده، به عنوان یک عامل کاهش دهنده شیمیایی، به عنوان یک نگهدارنده در خوراک دام و برای تولید نمک ها و استرهای آن.