مواد اولیه تولید عطر و ادکلن و عوامل ماندگاری عطر

مواد اولیه تولید عطر و ادکلن فقط به اسانس های گیاهی محدود نمی شوند. یک فرمول عطر معمولاً از ترکیبی از مواد معطر طبیعی، مولکول های آروماتیک سنتزی، مواد تثبیت کننده، حلال ها و در بعضی فرمول ها آنتی اکسیدان ها و سایر مواد عملکردی تشکیل می شود. این مواد بر اساس فرّاریت، ساختار شیمیایی، قدرت بویایی، پایداری و برهم کنش با سایر اجزای فرمول انتخاب می شوند. صنعت عطرسازی امروز به طور هم زمان از منابع طبیعی و سنتزی استفاده می کند و بخش بزرگی از مواد معطر تجاری از طریق سنتز شیمیایی یا فرایندهای زیست فناورانه تولید می شوند.

 

از نظر عملی، «مواد اولیه عطر» را بهتر است به دو گروه اصلی تقسیم کرد: مواد ایجاد کننده رایحه و مواد عملکردی فرمول. گروه اول مسئول ایجاد نت های بویایی هستند؛ گروه دوم به حل شدن، پایداری، کنترل اکسیداسیون، ماندگاری یا ویژگی های فیزیکی کنسانتره و محصول نهایی کمک می کنند. در صنعت، یک عطرساز ممکن است ده ها یا حتی صدها ماده را در یک کنسانتره ترکیب کند و سپس آن کنسانتره را متناسب با نوع محصول، مانند پرفیوم، ادوپرفیوم، ادوتویلت یا محصولات معطر دیگر، در پایه مناسب رقیق کند.

 

اگر بخواهیم پالت مواد اولیه عطرسازی را در چند گروه اصلی خلاصه کنیم، این ساختار مناسب است:

گروه اصلی	نمونه ها
اسانس‌های طبیعی	رز، ترنج، لیمو، پرتقال، صندل، وتیور
Absolute	یاس، رز، مریم، تنباکو، اسمانتوس
Resinoid و Resin	بنزوئین، لادن، مر، کندر
الکل های عطری	Linalool، Geraniol، Citronellol، Phenethyl Alcohol
آلدهیدها	Citral، Benzaldehyde، Cinnamaldehyde
استرها	Benzyl Acetate، Linalyl Acetate، Hedione
کتون ها	Ionones، Damascone، Carvone
لاکتون ها	Gamma-Decalactone، Gamma-Undecalactone
مشک ها	Galaxolide، Habanolide، Exaltolide
مواد آمبری	Ambroxan، Cetalox
مواد چوبی	Iso E Super، Cashmeran، Javanol
مواد شیرین	Vanillin، Ethyl Vanillin، Coumarin
مواد میوه‌ای	Ethyl Butyrate، Hexyl Acetate، Lactones
مواد سبز	cis-3-Hexenol، Stemone، Triplal
مواد چرمی	Isobutyl Quinoline، Safraleine
حلال ها	Ethanol، DPG، Triethyl Citrate
حامل ها	IPM، MCT، Jojoba Oil
آنتی اکسیدان ها	BHT، Tocopherol
رنگ دهنده ها	رنگ‌ ای مجاز محلول در پایه مناسب

 

 

 

مواد اولیه تولید عطر و ادکلن چیست؟

 

مواد اولیه عطرسازی را می توان بر اساس منشأ، ساختار شیمیایی و عملکرد در فرمول دسته بندی کرد. مواد طبیعی مانند اسانس ها، ابسولوت ها، رزین ها و عصاره ها در کنار مواد معطر سنتزی قرار می گیرند و هر گروه نقش متفاوتی در ساخت رایحه دارد. در کنار این مواد، حلال ها، حامل ها، آنتی اکسیدان ها و برخی مواد عملکردی نیز برای تولید کنسانتره یا محصول نهایی استفاده می شوند. بنابراین عبارت «مواد اولیه عطرسازی» دامنه بسیار گستر ه‌تری از «اسانس عطر» دارد.

 

1. مواد اولیه طبیعی عطرسازی

 

مواد طبیعی از گل، برگ، پوست، میوه، دانه، چوب، ریشه، رزین و سایر بخش های گیاه به دست می آیند. بسته به ماده اولیه و روش فرآوری، محصول نهایی ممکن است به شکل Essential Oil، Absolute، Concrete، Resinoid یا Extract باشد.

 

اسانس های مرکباتی

ماده اولیه	نام انگلیسی	کاربرد و ویژگی بویایی
اسانس ترنج	Bergamot Oil	مرکباتی، تازه، گلی؛ یکی از مواد مهم آکوردهای مرکباتی و کلاسیک
اسانس لیمو	Lemon Oil	تازه، ترش و شفاف
اسانس پرتقال شیرین	Sweet Orange Oil	شیرین، مرکباتی و شاداب
اسانس پرتقال تلخ	Bitter Orange Oil	تلخ، سبز و مرکباتی
اسانس ماندارین	Mandarin Oil	شیرین، نرم و میوه ای
اسانس تانجرین	Tangerine Oil	مرکباتی و شیرین
اسانس گریپ فروت	Grapefruit Oil	مرکباتی، تلخ و کمی سبز
اسانس لایم	Lime Oil	تیز، تازه و ترش
اسانس پتی‌گرین	Petitgrain Oil	سبز، مرکباتی و چوبی
اسانس یوزو	Yuzu Oil	مرکباتی، تازه و پیچیده
اسانس سیترون	Citron Oil	مرکباتی و پوست مانند
اسانس پرتقال خونی	Blood Orange Oil	مرکباتی و میوه ای

 

بسیاری از مواد مرکباتی با روش هایی مانند expression یا تقطیر تولید می شوند و ترکیب شیمیایی آنها می تواند بر اساس گونه گیاه، منشأ جغرافیایی و روش فرآوری تغییر کند. IFRA این مواد طبیعی پیچیده را در چارچوب Natural Complex Substances یا NCS نیز طبقه بندی می کند.

 

اسانس ها و مواد گل دار

ماده اولیه	نام انگلیسی	نقش در عطرسازی
اسانس رز	Rose Oil	ساخت نت های رز و گل دار
رز اتو	Rose Otto	رایحه طبیعی، عمیق و پیچیده رز
رز ابسولوت	Rose Absolute	رز غنی تر و گرم تر نسبت به بسیاری از اسانس ها
ابسولوت یاس	Jasmine Absolute	گل دار، غنی و حیوانی
اسانس نرولی	Neroli Oil	شکوفه پرتقال، سبز و گل دار
ابسولوت شکوفه پرتقال	Orange Blossom Absolute	شیرین، گل دار و گرم
ابسولوت مریم	Tuberose Absolute	گل دار، خامه ای و قدرتمند
یلانگ یلانگ	Ylang Ylang Oil	گل دار، شیرین و گرم
اسانس شمعدانی	Geranium Oil	گل دار، سبز و رزمانند
ابسولوت زنبق	Orris/Iris Extract	پودری، ریشه ای و لوکس
ابسولوت بنفشه	Violet Absolute	سبز، پودری و گل دار
ابسولوت میموزا	Mimosa Absolute	نرم، پودری و گل دار
ابسولوت نرگس	Narcissus Absolute	سبز، گل دار و حیوانی
ابسولوت اسمانتوس	Osmanthus Absolute	میوه ای، گل دار و چرمی
ابسولوت سنبل	Hyacinth Absolute	سبز، گل دار و تازه

 

روش استخراج اهمیت زیادی دارد؛ برای مثال Rose Otto و Rose ابسولوت از یک گیاه به دست می آیند اما فرآیند تولید متفاوتی دارند و پروفایل بویایی آنها الزاماً یکسان نیست.

 

اسانس ها و مواد چوبی

ماده اولیه	نام انگلیسی	نقش
اسانس چوب صندل	Sandalwood Oil	چوبی، کرمی و نرم
اسانس سدر	Cedarwood Oil	خشک، چوبی و تمیز
اسانس وتیور	Vetiver Oil	خاکی، چوبی و دودی
اسانس عود	Agarwood/Oud Oil	رزینی، چوبی، حیوانی و پیچیده
اسانس گایاک	Guaiacwood Oil	چوبی، دودی و نرم
اسانس سرو	Cypress Oil	سبز و چوبی
اسانس کاج	Pine Oil	رزینی، سبز و تازه
اسانس Amyris	Amyris Oil	چوبی و نرم
اسانس Ho Wood	Ho Wood Oil	چوبی و گل دار
اسانس سرو کوهی	Juniper Oil	سبز، خشک و کمی تند
اسانس سوزن صنوبر	Fir Needle Oil	سبز، رزینی و خنک

 

مواد چوبی معمولاً در ساختارهای میانی و پایه اهمیت زیادی دارند و برخی از آنها علاوه بر ایجاد بوی مشخص، به ایجاد عمق و ماندگاری فرمول نیز کمک می کنند.

 

اسانس های گیاهی و سبز

ماده اولیه	نام انگلیسی
نعناع فلفلی	Peppermint Oil
نعناع دشتی	Spearmint Oil
رزماری	Rosemary Oil
ریحان	Basil Oil
مریم‌گلی	Sage Oil
کلاری سیج	Clary Sage Oil
آویشن	Thyme Oil
مرزنجوش	Marjoram Oil
اکالیپتوس	Eucalyptus Oil
برگ بو	Bay Leaf Oil
درخت چای	Tea Tree Oil
برگ بنفشه	Violet Leaf Absolute

 

مواد ادویه ای طبیعی

ماده اولیه	نام انگلیسی	پروفایل بویایی
دارچین	Cinnamon Oil	گرم، شیرین و ادویه ای
میخک	Clove Oil	تند، گرم و اوژنولی
هل	Cardamom Oil	تازه، ادویه ای و کمی مرکباتی
زنجبیل	Ginger Oil	گرم، تازه و تند
فلفل سیاه	Black Pepper Oil	تند، خشک و گرم
جوز هندی	Nutmeg Oil	گرم و ادویه ای
گشنیز	Coriander Oil	ادویه ای، مرکباتی و سبز
زیره	Cumin Oil	گرم، ادویه ای و مشخص
انیسون	Anise Oil	شیرین و شیرین بیانی
رازیانه	Fennel Oil	گیاهی و شیرین

 

2. رزین ها، صمغ ها و مواد بالزامیک

 

ماده اولیه	نام انگلیسی	کاربرد
بنزوئین	Benzoin	شیرین، وانیلی و بالزامیک
لادن	Labdanum	آمبری، رزینی و گرم
کندر	Frankincense/Olibanum	رزینی، مرکباتی و بخوری
مر	Myrrh	رزینی، تلخ و گرم
الِمی	Elemi	رزینی، مرکباتی و فلفلی
اوپوپوناکس	Opoponax	شیرین، بالزامیک و رزینی
گالبانوم	Galbanum	سبز، تلخ و رزینی
استایراکس	Styrax	بالزامیک و گرم
Peru Balsam	Peru Balsam	شیرین، گرم و بالزامیک
Tolu Balsam	Tolu Balsam	شیرین و رزینی
Mastic	Mastic	رزینی و سبز
Fir Balsam	Fir Balsam	رزینی و جنگلی

 

3. Absolute، Concrete و Extract

 

این مواد را نباید صرفاً «اسانس» نامید. روش استخراج، ترکیب شیمیایی و رفتار بویایی آنها متفاوت است.

نوع ماده	نمونه	ویژگی
Absolute	Jasmine Absolute	غنی و نزدیک به بوی طبیعی گل
Absolute	Rose Absolute	گرم و عمیق
Absolute	Tuberose Absolute	بسیار قوی و گل دار
Absolute	Tobacco Absolute	تنباکویی، شیرین و گرم
Absolute	Osmanthus Absolute	میوه ای و چرمی
Concrete	Rose Concrete	ماده نیمه جامد حاصل از استخراج
Extract	Vanilla Extract	وانیلی و شیرین
Extract	Coffee Extract	قهوه ای و برشته
Extract	Cocoa Extract	شکلاتی و گرم
Extract	Oakmoss Extract	خزه ای و خاکی
Extract	Hay Absolute	علف خشک، شیرین و کومارینی
Extract	Immortelle Absolute	شیرین، ادویه ای و گرم

 

استانداردهای مربوط به مواد طبیعی معطر، تفاوت میان منشأ گیاهی و روش فرآوری را جدی می گیرند؛ به همین دلیل یک نام گیاهی به تنهایی همیشه اطلاعات کافی برای شناسایی دقیق ماده اولیه نیست.

 

4. الکل های معطر و ترپنی

 

الکل های عطری گروه بزرگی از مواد شیمیایی مورد استفاده در پالت عطرسازی هستند. بعضی از آنها در اسانس های طبیعی نیز وجود دارند و بعضی به شکل سنتزی تولید می شوند.

ماده	نام انگلیسی	پروفایل بویایی / کاربرد
لینالول	Linalool	گل دار، مرکباتی و تمیز
ژرانیول	Geraniol	رزگونه و گل دار
سیترونلول	Citronellol	رزگونه، تازه و تمیز
نرول	Nerol	گل دار و مرکباتی
ترپینئول	Terpineol	کاجی، گل دار و ترپنی
آلفا ترپینئول	Alpha-Terpineol	گل دار و کاجی
منتول	Menthol	خنک و نعناعی
بورنئول	Borneol	کافوری و چوبی
سدرول	Cedrol	چوبی و سدرمانند
فارنسول	Farnesol	گل دار و کمی چوبی
نرولیدول	Nerolidol	گل دار، چوبی و نرم
وتیورول	Vetiverol	خاکی و چوبی
بنزیل الکل	Benzyl Alcohol	ملایم، بالزامیک و حلال/کمک فرمول
فنیل اتیل الکل	Phenethyl Alcohol	رزگونه و گل دار
سینامیل الکل	Cinnamyl Alcohol	بالزامیک، دارچینی و گل دار
آنیزیل الکل	Anisyl Alcohol	شیرین، پودری و گل دار
هیدروکسی سیترونلال	Hydroxycitronellal	گل دار، موگه و تمیز
فلورول	Florol	گل دار و تازه
فلوریدرال	Florhydral	گل دار و سبز

 

5. آلدهیدهای عطری

 

آلدهیدها یکی از گروه های مهم برای ایجاد درخشندگی، تازگی، مرکباتی بودن، صابون مانند بودن و بعضی نت های خاص هستند.

ماده	نام انگلیسی	کاربرد / بوی غالب
بنزآلدهید	Benzaldehyde	بادامی و میوه ای
سینامالدهید	Cinnamaldehyde	دارچینی و گرم
سیترال	Citral	لیمویی و مرکباتی
سیترونلال	Citronellal	مرکباتی و سبز
آنیس آلدهید	Anisaldehyde	شیرین و انیسونی
هلیونال	Helional	تازه، سبز و دریایی
هیدروکسی سیترونلال	Hydroxycitronellal	گل دار و تمیز
Cyclamen Aldehyde	Cyclamen Aldehyde	گل دار و آبی
Aldehyde C-6	Hexanal	سبز و علفی
Aldehyde C-8	Octanal	مرکباتی
Aldehyde C-9	Nonanal	مرکباتی و چرب
Aldehyde C-10	Decanal	مرکباتی، صابونی و مومی
Aldehyde C-11	Undecylenic Aldehyde	مومی و مرکباتی
Aldehyde C-12	Dodecanal	مومی و مرکباتی
Lauric Aldehyde	Dodecanal	مرکباتی و مومی
Florhydral	Florhydral	گل دار و سبز

 

نکته مهم این است که بعضی نام های تجاری یا قدیمی در منابع مختلف هنوز دیده می شوند، اما حضور یک ماده در منابع تاریخی عطرسازی به معنی مجاز بودن آن برای استفاده در فرمول های امروزی نیست. وضعیت هر ماده باید بر اساس مقررات بازار مقصد و استانداردهای مربوط بررسی شود.

 

6. استرهای عطری

 

استرها در ساخت رایحه های میوه ای، گل دار، شیرین و گاهی بالزامیک کاربرد زیادی دارند.

ماده	نام انگلیسی	پروفایل
بنزیل استات	Benzyl Acetate	یاس مانند و گل دار
بنزیل بنزوات	Benzyl Benzoate	بالزامیک، ملایم و همچنین حلال
لینالیل استات	Linalyl Acetate	مرکباتی، گل دار و اسطوخودوسی
ژرانیل استات	Geranyl Acetate	گل دار و میوه ای
سیترونلیل استات	Citronellyl Acetate	رزگونه و تازه
ترپینیل استات	Terpinyl Acetate	کاجی و اسطوخودوسی
فنیل اتیل استات	Phenethyl Acetate	گل دار و عسلی
متیل سالیسیلات	Methyl Salicylate	وینترگرین و شیرین
اتیل سالیسیلات	Ethyl Salicylate	شیرین و سالیسیلاتی
آمیل سالیسیلات	Amyl Salicylate	گل دار و ماندگار
هگزیل سالیسیلات	Hexyl Salicylate	گل دار و سبز
بنزیل سالیسیلات	Benzyl Salicylate	گل دار و بالزامیک
ایزوآمیل استات	Isoamyl Acetate	موزی و میوه ای
هگزیل استات	Hexyl Acetate	میوه ای و سبز
اتیل بوتیرات	Ethyl Butyrate	آناناسی و میوه ای
اتیل هگزانوات	Ethyl Hexanoate	میوه ای و سیبی
اتیل بنزوات	Ethyl Benzoate	شیرین و بالزامیک
متیل بنزوات	Methyl Benzoate	بالزامیک و گل دار
متیل آنتـرانيلات	Methyl Anthranilate	انگوری، گل دار و پرتقالی
اتیل آنتـرانيلات	Ethyl Anthranilate	انگوری و گل دار
متیل جاسمونات	Methyl Jasmonate	یاس مانند و گل دار
متیل دی هیدرو جاسمونات	Methyl Dihydrojasmonate / Hedione	یاس مانند، شفاف و پخش شونده

 

7. کتون های عطری

 

ماده	نام انگلیسی	کاربرد
متیل ایونون	Methyl Ionone	بنفشه، پودری و چوبی
آلفا ایزومتیل ایونون	Alpha-Isomethyl Ionone	بنفشه و پودری
بتا ایونون	Beta-Ionone	بنفشه و گل دار
دماسکون	Damascone	رز، میوه ای و پیچیده
دماسـنون	Damascenone	رز، میوه ای و بسیار قدرتمند
کاروون	Carvone	نعناعی یا ادویه ای
منتون	Menthone	نعناعی و خنک
کافور	Camphor	کافوری و نافذ
استوفنون	Acetophenone	شیرین و بادامی
استیل سدرن	Acetyl Cedrene	چوبی و سدر مانند
کشمِران	Cashmeran	چوبی، مشک مانند و ادویه ای
موسکون	Muscone	مشک حیوانی و گرم
سیکلوپنتادکانُون	Cyclopentadecanone	مشک مانند
رزبری کتون	Raspberry Ketone	تمشکی و میوه ای

 

 

8. مواد چوبی و آمبری سنتزی

 

این خانواده در عطرسازی مدرن اهمیت بسیار زیادی دارد و بخشی از رایحه های چوبی، خشک، آمبری و مدرن را می سازد.

ماده	نام انگلیسی	ویژگی
ایزو ای سوپر	Iso E Super	چوبی، مخملی و شفاف
تیمبرسیلک	Timbersilk	چوبی و نرم
آمبروکسان	Ambroxan	آمبری، خشک و ماندگار
آمبروکس	Ambrox	آمبری و گرم
سِتالوکس	Cetalox	آمبری و چوبی
کشمِران	Cashmeran	چوبی، مشک مانند و ادویه ای
سدربر	Cedramber	چوبی و آمبری
نورلیمبانول	Norlimbanol	چوبی، خشک و بسیار قدرتمند
تیمبرول	Timberol	چوبی و خشک
جاوانول	Javanol	صندلی، کرمی و چوبی
ابانول	Ebanol	چوبی و صندلی
سانداول	Sandalore	صندلی و کرمی
باکدانول	Bacdanol	صندلی و چوبی
جورجی وود	Georgywood	چوبی
کفالیس	Kephalis	چوبی، تنباکویی و آمبری
ورتوفیکس	Vertofix	چوبی و خاکی
متیل سدرل کتون	Methyl Cedryl Ketone	سدر مانند و چوبی
سدرنیل استات	Cedrenyl Acetate	چوبی و سدر مانند

 

9. مواد مشک بو

 

مشک ها به دلیل ایجاد نرمی، حجم، عمق و ماندگاری در پالت عطرسازی اهمیت زیادی دارند.

مشک های نیترو

ماده	نام انگلیسی
مشک کتون	Musk Ketone
مشک زایلن	Musk Xylene
مشک آمبرت	Musk Ambrette
مشک تبتن	Musk Tibetene

این گروه بیشتر اهمیت تاریخی دارد و وضعیت قانونی و کاربردی برخی از اعضای آن با مواد مشک مدرن متفاوت است.

 

مشک های پلی سیکلیک

ماده	نام انگلیسی
گالاکسولاید	Galaxolide
تونالاید	Tonalide
فانتولاید	Phantolide
سلستولاید	Celestolide
ترائازولاید	Traseolide

 

مشک های ماکروسیکلیک و مدرن

ماده	نام انگلیسی
اگزالتون	Exaltone
اگزالتولاید	Exaltolide
هابانولاید	Habanolide
آمبرتولاید	Ambrettolide
اتیلن براسیلات	Ethylene Brassylate
سیکلوپنتادکانولاید	Cyclopentadecanolide
هلوتولاید	Helvetolide
روماندولاید	Romandolide
سرنولاید	Serenolide
موسکون	Muscone

 

10. مواد وانیلی، شیرین و گورماند

 

ماده	نام انگلیسی	کاربرد
وانیلین	Vanillin	وانیلی و شیرین
اتیل وانیلین	Ethyl Vanillin	وانیلی قوی تر
ایزووانیلین	Isovanillin	وانیلی و پودری
اتیل مالتول	Ethyl Maltol	شیرین، کاراملی و آبنباتی
مالتول	Maltol	شیرین و کاراملی
کومارین	Coumarin	دانه تونکا، شیرین و علفی
هلیوتروپین	Heliotropin/Piperonal	پودری، شیرین و بادامی
پیپرونال	Piperonal	شیرین و پودری
بنزوئین	Benzoin	وانیلی، بالزامیک و گرم
عصاره وانیل	Vanilla Extract	وانیلی طبیعی
عصاره تونکا	Tonka Bean Extract	شیرین، وانیلی و کومارینی

 

11. مواد ادویه ای سنتزی

 

ماده	نام انگلیسی	رایحه
اوژنول	Eugenol	میخکی و ادویه ای
ایزواوژنول	Isoeugenol	ادویه ای و گل دار
آنتول	Anethole	شیرین، انیسونی
استراگول	Estragole	انیسونی و گیاهی
سینامالدهید	Cinnamaldehyde	دارچینی
سینامیل الکل	Cinnamyl Alcohol	دارچینی و بالزامیک
سینامیل استات	Cinnamyl Acetate	شیرین و دارچینی
سافرنال	Safranal	زعفرانی و ادویه ای
متیل اوژنول	Methyl Eugenol	ادویه ای و شیرین
متیل ایزواوژنول	Methyl Isoeugenol	ادویه ای و گل دار
تیمول	Thymol	آویشن، فنولی
کارواکرول	Carvacrol	ادویه ای و فنولی
اوژنیل استات	Eugenyl Acetate	میخکی و ادویه ای

 

12. مواد میوه ای

 

نت های میوه ای معمولاً با یک ماده منفرد ساخته نمی شوند. ترکیبی از استرها، آلدهیدها، کتون ها، لاکتون ها و مواد تخصصی میوه ای برای ایجاد حس طبیعی تر استفاده می شود.

ماده	نام انگلیسی	رایحه غالب
اتیل بوتیرات	Ethyl Butyrate	آناناس و میوه ای
اتیل هگزانوات	Ethyl Hexanoate	سیب و میوه ای
اتیل اکتانوات	Ethyl Octanoate	میوه ای و مرکباتی
ایزوآمیل استات	Isoamyl Acetate	موز
هگزیل استات	Hexyl Acetate	سیب و میوه سبز
هگزیل بوتیرات	Hexyl Butyrate	میوه ای
آلیل هگزانوات	Allyl Hexanoate	آناناس
متیل آنتـرانيلات	Methyl Anthranilate	انگور
اتیل آنتـرانيلات	Ethyl Anthranilate	انگور و گل
متیل بوتیرات	Methyl Butyrate	میوه ای
رزبری کتون	Raspberry Ketone	تمشک
فرامبینون	Frambinone	میوه ای و تمشکی
Aldehyde C-14	Aldehyde C-14	میوه ای و هلوگونه
Aldehyde C-16	Aldehyde C-16	توت فرنگی و میوه ای

 

13. لاکتون ها

 

لاکتون ها برای ساخت رایحه های خامه ای، شیری، نارگیلی، هلو، زردآلو و سایر نت های میوه ای و گورماند بسیار کاربرد دارند.

ماده	نام انگلیسی	پروفایل
گاما نونالاکتون	γ-Nonalactone	نارگیلی و خامه ای
گاما دکالاکتون	γ-Decalactone	هلو و خامه ای
گاما آندکالاکتون	γ-Undecalactone	هلو و میوه ای
گاما اکتالاکتون	γ-Octalactone	نارگیلی و خامه ای
دلتا دکالاکتون	δ-Decalactone	شیری و میوه ای
دلتا دودکالاکتون	δ-Dodecalactone	خامه ای و شیری
دلتا آندکالاکتون	δ-Undecalactone	هلو و خامه ای
Massoia Lactone	Massoia Lactone	نارگیلی و خامه ای
Methyl Laitone	Methyl Laitone	شیری و نارگیلی
Coconut Lactone	Coconut Lactone	نارگیلی
Dihydroactinidiolide	Dihydroactinidiolide	چای، میوه ای و پودری

 

14. مواد سبز، برگ مانند و خاکی

 

ماده	نام انگلیسی	کاربرد
سیس-3-هگزن-1-ال	cis-3-Hexenol	برگ تازه و علف
سیس-3-هگزیل استات	cis-3-Hexenyl Acetate	سبز و میوه ای
سیس-3-هگزیل سالیسیلات	cis-3-Hexenyl Salicylate	سبز و گل دار
سیس-3-هگزیل بنزوات	cis-3-Hexenyl Benzoate	سبز و نرم
Stemone	Stemone	سبز و برگ مانند
Undecavertol	Undecavertol	سبز و تمیز
Triplal	Triplal	سبز و آلدهیدی
Cyclogalbanate	Cyclogalbanate	سبز و گالبانومی
Geosmin	Geosmin	خاکی و خاک باران خورده
Vetiveryl Acetate	Vetiveryl Acetate	وتیوری و چوبی

 

15. مواد چرمی، دودی و حیوانی

 

ماده	نام انگلیسی	نقش
ایزوبوتیل کینولین	Isobutyl Quinoline	چرم و سبز
سافرالین	Safraleine	چرمی، ادویه ای و زعفرانی
Cade Oil	Cade Oil	دودی و چرمی
Birch Tar materials	Birch Tar	دودی و چرمی
Castoreum materials	Castoreum	حیوانی و چرمی
Civetone	Civetone	مشک مانند و حیوانی
Indole	Indole	گل دار، حیوانی و یاس مانند
Labdanum	Labdanum	آمبری و رزینی

 

استفاده از مواد حیوانی تاریخی در عطرسازی امروز با محدودیت ها و ملاحظات جدی همراه است و بسیاری از آکوردهای حیوانی با مواد سنتزی بازسازی می شوند.

 

16. مواد تنباکویی

 

• Tobacco Absolute
• Tobacco Extract
• Coumarin
• Vanillin
• Ethyl Vanillin
• Hay Absolute
• Phenylacetaldehyde
• Honey materials
• Labdanum
• Woody-Ambry materials

 

 

17. مواد قهوه ای و شکلاتی

 

ماده	نام انگلیسی	نقش
Coffee Extract	Coffee Extract	قهوه ای و برشته
Cocoa Extract	Cocoa Extract	شکلاتی
Furaneol	Furaneol	شیرین و کاراملی
Pyrazines	Pyrazines	برشته و قهوه ای
Maltol	Maltol	کاراملی
Ethyl Maltol	Ethyl Maltol	آبنباتی و کاراملی
Vanillin	Vanillin	وانیلی و شیرین

 

18. مواد عسلی و مومی

 

• Honey Absolute
• Beeswax Absolute
• Phenylacetaldehyde
• Phenylacetic Acid derivatives
• Methyl Phenylacetate
• Indole-related materials
• Coumarin
• Vanillin

 

19. مواد زعفرانی

 

ماده	نام انگلیسی	ویژگی
سافرنال	Safranal	زعفرانی و ادویه ای
Safraleine	Safraleine	زعفرانی، چرمی و ادویه ای
مواد آمبری	Ambry materials	ایجاد عمق و گرما
مواد چوبی	Woody materials	تقویت ساختار پایه
Labdanum	Labdanum	آمبری و رزینی

 

20. مواد دودی و بخوری

 

ماده	نام انگلیسی	ویژگی
کندر	Frankincense	بخوری و رزینی
مر	Myrrh	رزینی و تلخ
گایاک	Guaiacwood	دودی و چوبی
Cade Oil	Cade Oil	دودی و چرمی
Birch Tar	Birch Tar	دودی و چرمی
Labdanum	Labdanum	گرم و آمبری
Styrax	Styrax	بالزامیک و دودی
Smoky Phenolic Materials	—	ایجاد آکوردهای دود و سوختگی

 

21. مواد آمبری و ماندگار کننده رایحه

 

برخی مواد در این گروه علاوه بر نقش بویایی، به ساخت نت پایه و افزایش ماندگاری ادراک شده کمک می کنند.

ماده	نام انگلیسی	ویژگی
آمبروکسان	Ambroxan	آمبری و خشک
سِتالوکس	Cetalox	آمبری و تمیز
Iso E Super	Iso E Super	چوبی و نرم
Cashmeran	Cashmeran	چوبی و مشک مانند
Norlimbanol	Norlimbanol	چوبی و بسیار ماندگار
Javanol	Javanol	صندلی و کرمی
Galaxolide	Galaxolide	مشک مانند
Habanolide	Habanolide	مشک تمیز
Exaltolide	Exaltolide	مشک نرم
Ethylene Brassylate	Ethylene Brassylate	مشک نرم و شیرین
Benzoin	Benzoin	بالزامیک و وانیلی
Labdanum	Labdanum	آمبری و رزینی
Coumarin	Coumarin	شیرین و گرم

 

نکته مهم این است که «فیکساتور» یک گروه شیمیایی مستقل نیست. یک ماده می تواند هم زمان یک ماده معطر، نت پایه و عامل مؤثر بر ماندگاری ادراک شده باشد. بنابراین تقسیم بندی فیکساتورها باید بر اساس عملکرد در فرمول انجام شود، نه صرفاً نام ماده.

 

22. حلال ها و پایه های عطرسازی

 

حلال ها معمولاً برای ایجاد رایحه استفاده نمی شوند، اما برای حل کردن و رقیق سازی مواد معطر و تولید محصول نهایی اهمیت دارند. IFRA نیز حلال ها و مواد مشابه را در گروه Functional Ingredients قرار می دهد.

 

ماده	نام انگلیسی	کاربرد
اتانول	Ethanol	حلال اصلی بسیاری از عطرها و ادکلن های الکلی
آب تصفیه شده	Purified Water	تنظیم پایه در برخی فرمول ها
دی پروپیلن گلیکول	Dipropylene Glycol / DPG	حامل و رقیق کننده مواد معطر
پروپیلن گلیکول	Propylene Glycol	حلال و حامل
تری اتیل سیترات	Triethyl Citrate	حلال و حامل
بنزیل بنزوات	Benzyl Benzoate	حلال و ماده معطر
بنزیل الکل	Benzyl Alcohol	حلال و ماده عطری
ایزوپروپیل میریستات	Isopropyl Myristate / IPM	حامل و نرم کننده
ایزوپروپیل پالمیتات	Isopropyl Palmitate / IPP	حامل روغنی
اتیل سیترات	Ethyl Citrate	حلال و حامل
دی اتیل فتالات	Diethyl Phthalate / DEP	حامل تاریخی؛ وضعیت مصرف باید با مقررات بازار بررسی شود

 

انتخاب حلال به نوع محصول، حلالیت مواد معطر، سرعت تبخیر، شفافیت، پایداری و حس محصول روی پوست وابسته است. بنابراین یک حلال مناسب برای کنسانتره عطر الزاماً بهترین گزینه برای هر نوع محصول معطر نیست.

 

23. حامل های روغنی برای عطرهای بدون الکل

 

در عطرهای روغنی و بعضی محصولات معطر بدون الکل، به جای اتانول یا در کنار آن از حامل های روغنی استفاده می شود.

ماده	نام انگلیسی
روغن جوجوبا	Jojoba Oil
روغن نارگیل فراکشنه	Fractionated Coconut Oil
روغن بادام شیرین	Sweet Almond Oil
روغن هسته انگور	Grapeseed Oil
روغن هسته زردآلو	Apricot Kernel Oil
روغن آفتابگردان	Sunflower Oil
ایزوپروپیل میریستات	Isopropyl Myristate
ایزوپروپیل پالمیتات	Isopropyl Palmitate
کاپریلیک کاپریک تری گلیسیرید	Caprylic/Capric Triglyceride

 

24. آنتی اکسیدان ها

 

اکسیداسیون می تواند باعث تغییر بو، تغییر رنگ و افت کیفیت بعضی مواد طبیعی و ترکیبات عطری شود. به همین دلیل در برخی فرمول‌ ها از آنتی‌ اکسیدان استفاده می شود.

ماده	نام انگلیسی	نقش
BHT	Butylated Hydroxytoluene	آنتی اکسیدان
BHA	Butylated Hydroxyanisole	آنتی اکسیدان
توکوفرول	Tocopherol	آنتی اکسیدان
توکوفرول های مخلوط	Mixed Tocopherols	آنتی اکسیدان
عصاره رزماری	Rosemary Extract	منبع طبیعی ترکیبات آنتی اکسیدانی
آسکوربیل پالمیتات	Ascorbyl Palmitate	آنتی اکسیدان

 

مقدار و انتخاب آنتی اکسیدان به ترکیب فرمول، حساسیت مواد، اکسیژن موجود، نوع بسته بندی، نور و شرایط نگهداری وابسته است.

 

25. مواد رنگ دهنده

 

در بعضی عطرها برای ایجاد رنگ یا اصلاح ظاهر محصول از رنگ های مناسب استفاده می شود.

گروه	کاربرد
رنگ های محلول در الکل	رنگ دهی به عطرهای پایه اتانولی
رنگ های محلول در آب	فرمول های دارای فاز آبی
رنگ های مجاز آرایشی	استفاده در محدوده مقررات محصول
رنگ های مخصوص محصولات معطر	ایجاد رنگ پایدار در پایه مناسب

 

انتخاب رنگ فقط بر اساس شدت رنگ انجام نمی شود؛ سازگاری با حلال، پایداری در برابر نور، تغییر رنگ در طول زمان و مقررات بازار مقصد نیز اهمیت دارد.

 

 

نکات مهم هنگام خرید مواد اولیه عطر و ادکلن

 

در خرید مواد اولیه عطرسازی، نام تجاری ماده به تنهایی کافی نیست. برای هر ماده بهتر است حداقل این مشخصات بررسی شود:

مشخصه	چرا اهمیت دارد؟
نام دقیق ماده	جلوگیری از اشتباه بین مواد مشابه
CAS Number	شناسایی دقیق ماده
گرید	تعیین تناسب ماده با کاربرد
خلوص / Assay	اثر مستقیم بر عملکرد و یکنواختی فرمول
COA	بررسی مشخصات واقعی بچ تولیدی
SDS	اطلاعات ایمنی و حمل و نگهداری
منشأ ماده	به خصوص برای مواد طبیعی
روش استخراج	مهم برای اسانس‌ها و NCS ها
آلرژن های عطری	اهمیت در الزامات برچسب‌گذاری و ایمنی
وضعیت IFRA	بررسی محدودیت استفاده در کاربرد مشخص
شرایط نگهداری	جلوگیری از اکسیداسیون و افت کیفیت
تاریخ تولید و انقضا / Retest	کنترل کیفیت ماده
حلال باقیمانده	اهمیت در برخی عصاره ها و مواد استخراجی
ضریب شکست / چگالی	شاخص های کنترل کیفیت برخی مواد طبیعی
مشخصات ظاهری	کنترل سریع کیفیت و یکنواختی

 

صفر تا صد تولید عطر و ادکلن؛ از انتخاب مواد اولیه تا محصول نهایی

 

تولید عطر برخلاف تصور رایج، با مخلوط کردن چند اسانس و اضافه کردن الکل تمام نمی شود. یک عطر تجاری حاصل چند مرحله به هم پیوسته است؛ از انتخاب مواد اولیه و طراحی رایحه گرفته تا ساخت کنسانتره، رقیق سازی، استراحت، سرمایش، فیلتراسیون، کنترل کیفیت و در نهایت پرکنی.

 

در بخش فرمولاسیون، عطرساز باید رفتار هر ماده را از نظر بو، فراریت، قدرت، حلالیت، پایداری و اثر متقابل با سایر اجزا بشناسد. در بخش تولید نیز عواملی مانند کیفیت اتانول، دما، آب، اکسیژن، نور، زمان استراحت و روش فیلتراسیون می توانند روی شفافیت، رنگ، بوی نهایی و پایداری محصول اثر بگذارند.

 

طراحی رایحه؛ قبل از تولید باید بو ساخته شود

اولین مرحله واقعی عطرسازی، ساختن رایحه است؛ نه مخلوط کردن الکل. عطرساز ابتدا یک هدف بویایی تعریف می کند. در این مرحله، مواد را معمولاً بر اساس نقش بویایی‌شان در ساختار عطر می‌توان به سه بخش تقسیم کرد:

 

ساخت فرمول مادر یا Fragrance Concentrate

پس از انتخاب مواد، عطرساز فرمولی برای کنسانتره عطری تهیه می کند.

 

ترتیب افزودن مواد به کنسانتره

همه مواد لزوماً به یک شکل و با یک ترتیب اضافه نمی شوند. در بسیاری از فرمول ها ابتدا مواد پایه و کم فرارتر وزن می شوند و سپس مواد میانی و فرارتر اضافه می شوند؛ اما این یک قانون مطلق برای تمام فرمول ها نیست.

 

مخلوط کردن کنسانتره

پس از توزین، مواد در یک مخزن مناسب وارد مرحله اختلاط می شوند. در مقیاس صنعتی معمولاً از مخازن استیل ضدزنگ استفاده می شود. هم زدن بیش از حد نیز همیشه بهتر نیست؛ زیرا می تواند باعث ورود هوا، ایجاد کف یا افزایش تماس مواد فرار با فضای بالای مخزن شود.

 

هدف اختلاط این است که:

• تمام مواد به صورت یکنواخت توزیع شوند.
• مواد جامد یا نیمه جامد حل یا پراکنده شوند.
• ترکیب نهایی یکنواخت شود.
• اختلاف غلظت در نقاط مختلف مخزن از بین برود.

 

کنترل اولیه کنسانتره

قبل از رقیق کردن، کنسانتره باید بررسی شود. در تولید حرفه ای، نمونه ای از هر بچ نگهداری می شود تا در صورت بروز مشکل بتوان محصول را با نمونه مرجع مقایسه کرد.

 

رقیق کردن کنسانتره با اتانول

حالا وارد مرحله ای می‌شویم که کنسانتره عطری به محصولی شبیه عطر تجاری تبدیل می شود. برای عطرهای الکلی، اتانول معمولاً حلال اصلی است.

 

چرا اتانول در عطر استفاده می شود؟

 

اتانول برای عطرسازی چند ویژگی مهم دارد:

• بسیاری از مواد معطر را حل می کند.
• تبخیر نسبتاً سریعی دارد.
• بعد از اسپری شدن سریع تر از بسیاری از حامل های روغنی از پوست فاصله می گیرد.
• به انتشار مواد فرار کمک می کند.
• می تواند محصولی با حس سبک و شفاف ایجاد کند.

 

آب در عطر چه نقشی دارد؟

 

بعضی فرمول های عطر حاوی مقدار مشخصی آب هستند، اما اضافه کردن آب همیشه ضروری یا مفید نیست. آب می تواند روی حلالیت، شفافیت، کدورت، رسوب و رفتار برخی مواد طبیعی اثر بگذارد. اگر میزان آب از ظرفیت حلالیت سیستم بیشتر شود، ممکن است محصول کدر شود یا مواد معطر از محلول خارج شوند. به همین دلیل اضافه کردن آب باید بر اساس فرمول واقعی و آزمون پایداری انجام شود، نه بر اساس یک درصد ثابت برای همه عطرها.

 

روش اختلاط اتانول و کنسانتره

 

در تولید صنعتی، کنسانتره و حلال طبق دستور ساخت وارد مخزن می شوند. یکی از نکات مهم، کنترل دما و جلوگیری از ورود بیش از حد هوا است. بعد از اضافه شدن اجزا، مخلوط تا رسیدن به یکنواختی مناسب هم زده می شود. اگر فرمول حاوی مواد با حلالیت دشوار باشد، ممکن است نیاز به مرحله جداگانه ای برای حل کردن یا پیش رقیق سازی وجود داشته باشد.

 

آیا عطر بلافاصله بعد از مخلوط شدن آماده است؟

 

معمولاً نه. یکی از مراحل شناخته شده تولید عطر، Maturation یا Maceration است. در این مرحله مخلوط برای مدت مشخصی در شرایط کنترل شده نگهداری می شود. هدف این نیست که صرفاً «عطر کهنه شود». در این مدت:

 

• اجزای مختلف فرصت بیشتری برای رسیدن به تعادل فیزیکی پیدا می کنند.
• برخی تغییرات در ادراک بویایی رخ می دهد.
• یکنواختی سیستم بهتر می شود.
• برخی مشکلاتی که بلافاصله پس از اختلاط قابل مشاهده نیستند، آشکار می شوند.

 

دمای مکراسیون

 

دمای نگهداری اهمیت زیادی دارد. حرارت زیاد می تواند سرعت برخی فرآیندهای شیمیایی، از جمله اکسیداسیون بعضی ترکیبات را افزایش دهد. از طرف دیگر، دمای بسیار پایین نیز می تواند باعث کاهش حلالیت بعضی مواد شود. بنابراین عطر معمولاً در شرایط کنترل شده و دور از نور مستقیم، حرارت، نوسان شدید دما و اکسیژن اضافی نگهداری می شود.

 

چرا بعضی عطرها بعد از استراحت کدر می شوند؟

 

کدر شدن یکی از مشکلات رایج در تولید عطر است. علل احتمالی عبارتند از:

• کاهش حلالیت

برخی مواد در دمای پایین یا پس از تغییر ترکیب حلالیت کمتری دارند.

• مواد طبیعی

برخی اسانس ها حاوی ترکیبات سنگین یا کم محلول هستند.

• آب

افزایش آب می تواند حلالیت بعضی مواد معطر را کاهش دهد.

• واکنش یا تغییرات فیزیکی

برخی مواد ممکن است در طول زمان تغییر فیزیکی یا شیمیایی داشته باشند. بنابراین کدر شدن همیشه به معنی «خراب بودن عطر» نیست، اما از نظر تولید صنعتی باید علت آن مشخص شود.

 

مرحله سرمایش یا Chilling

 

یکی از روش های رایج برای بهبود شفافیت برخی عطرهای الکلی، سرد کردن کنترل شده مخلوط است. در این مرحله دما پایین آورده می شود تا ترکیباتی که در شرایط سرد حلالیت کافی ندارند، از محلول جدا شوند. اما دمای مناسب برای تمام عطرها یکسان نیست. اگر فرمول حساس باشد، سرمایش بیش از حد نیز می تواند رفتار نامطلوب ایجاد کند.

 

فیلتراسیون

پس از سرمایش، مواد نامحلول یا رسوب کرده از طریق فیلتراسیون جدا می شوند.

 

استراحت بعد از فیلتراسیون

در برخی فرایندها محصول بعد از فیلتراسیون برای مدت کوتاهی در مخزن نگهداری می شود. این مرحله فرصت می دهد:

• حباب ها خارج شوند.
• دما به شرایط عادی برگردد.
• محصول یکنواخت شود.
• آخرین کنترل ها انجام شوند.

 

کنترل کیفیت محصول نهایی

قبل از پرکنی، محصول باید از نظر مشخصات تعیین شده کنترل شود. مهم‌ترین کنترل ها می توانند شامل موارد زیر باشند:

آزمون	هدف
ظاهر	بررسی رنگ و یکنواختی
شفافیت	بررسی وجود کدورت و ذرات
بو	مقایسه با نمونه مرجع
چگالی	کنترل یکنواختی بچ
ضریب شکست	در صورت تعریف در مشخصات
درصد الکل	کنترل پایه
پایداری	بررسی رفتار در طول زمان
حلالیت	بررسی تشکیل رسوب یا کدورت
کنترل میکروبی	در صورت وجود آب و متناسب با فرمول
بررسی بسته‌بندی	اطمینان از سازگاری محصول با ظرف

 

تست پایداری

یک عطر قرار نیست فقط در روز تولید خوب باشد. باید بررسی شود که محصول در طول نگهداری چه رفتاری دارد. آزمون های پایداری می توانند شامل شرایط مختلف باشند، مانند:

• دمای محیط
• دمای بالا
• سرمایش
• چرخه‌های دمایی
• نور
• نگهداری در بسته بندی نهایی

 

تست سازگاری با بطری

این مرحله بسیار مهم تر از چیزی است که معمولاً تصور می شود. عطر با بسته بندی تماس مستقیم دارد. بنابراین باید سازگاری میان عطر + شیشه + درپوش + پمپ + واشر + قطعات پلاستیکی بررسی شود.

 

پرکنی عطر

پس از تأیید محصول، عطر وارد خط پرکنی می شود. فرایند معمول شامل:

1. آماده سازی بطری
2. کنترل تمیزی
3. انتقال محصول به دستگاه پرکن
4. پر کردن حجم مشخص
5. نصب پمپ
6. نصب واشر یا قطعات لازم
7. بستن درپوش
8. کنترل نشتی
9. نصب لیبل
10. بسته بندی نهایی

 

تولید عطر به صورت بچی چگونه انجام می شود؟

 

یک کارخانه معمولاً برای هر تولید یک Batch تعریف می کند. برای مثال:

Batch No: 26081401

سپس مواد اولیه بر اساس دستور ساخت توزین می شوند.

فرآیند به شکل زیر پیش می رود:

توزین مواد → ساخت کنسانتره → اختلاط → کنترل کنسانتره → رقیق سازی → اختلاط → مکراسیون → سرمایش → فیلتراسیون → کنترل کیفیت → انتقال به مخزن محصول نهایی → پرکنی

برای هر مرحله باید ثبت سوابق انجام شود تا مشخص باشد چه ماده ای، با چه مقدار، از چه بچی و در چه شرایطی استفاده شده است.

 

اگر محصول کدر شد چه باید کرد؟

نباید بلافاصله مقدار بیشتری الکل یا حلال اضافه کرد. ابتدا باید علت مشخص شود. مثلاً:

آیا آب زیاد است؟

اگر بله، کاهش حلالیت بعضی مواد ممکن است علت باشد.

آیا اسانس طبیعی زیادی استفاده شده؟

مواد طبیعی پیچیده می توانند ترکیبات کم محلول داشته باشند.

آیا دما پایین آمده؟

برخی مواد در سرما از محلول خارج می شوند.

آیا ماده اولیه کیفیت مناسبی دارد؟

ممکن است ناخالصی یا تغییر ترکیب ماده طبیعی باعث مشکل شده باشد.

آیا بعد از مدتی رسوب تشکیل شده؟

این می تواند نشانه پایداری فیزیکی ناکافی باشد.

 

چرا بعضی عطرها بعد از مدتی تغییر رنگ می دهند؟

 

تغییر رنگ می تواند علت های مختلفی داشته باشد:

• اکسیداسیون
• نور
• مواد طبیعی رنگی
• برخی ترکیبات حساس
• واکنش‌های شیمیایی
• ناخالصی ها
• جنس بسته بندی

 

چرا نور برای عطر مهم است؟

نور، به خصوص در حضور ترکیبات حساس، می تواند باعث تغییرات شیمیایی شود. به همین دلیل برای بعضی محصولات بطری تیره، پوشش ثانویه، جعبه و بسته بندی مات می تواند به حفاظت محصول کمک کند.

 

IFRA Certificate چیست؟

 

برای یک Fragrance Mixture که قرار است وارد محصول نهایی شود، تأمین کننده می تواند گواهی انطباق با IFRA ارائه کند. این گواهی نشان می دهد مخلوط عطری برای کاربرد مشخص، مطابق استانداردهای مربوط طراحی شده است. اما یک نکته مهم وجود دارد:

 

IFRA خودش برای مواد اولیه خام گواهی IFRA صادر نمی کند.

تأمین کننده مخلوط عطری مسئول ارائه Certificate of Conformity برای کاربرد مشخص است. همچنین انطباق با IFRA جایگزین رعایت قوانین ملی یا منطقه ای کشور مقصد نمی شود.

 

 

عوامل مؤثر بر ماندگاری عطر و ادکلن

 

ساختار و فرمولاسیون عطر

مهم‌ترین عامل، خود فرمول است. عطر از مجموعه ای از مواد با فراریت، فشار بخار و برهم کنش های متفاوت تشکیل می شود. بعضی ترکیبات در چند دقیقه اول تبخیر می شوند و برخی دیگر می توانند ساعت ها روی پوست یا لباس باقی بمانند. به همین دلیل عطرساز برای افزایش ماندگاری فقط یک ماده را زیاد نمی کند؛ بلکه باید ساختار کلی رایحه را متعادل کند. فرمولی که فقط از مواد بسیار فرار تشکیل شده باشد، حتی با غلظت نسبتاً بالا نیز الزاماً ماندگاری طولانی نخواهد داشت.

 

غلظت مواد معطر

یکی از عوامل مهم، مقدار ترکیبات عطری موجود در محصول نهایی است. به صورت ساده:

غلظت بیشتر مواد معطر → معمولاً تبخیر آهسته تر و ماندگاری بیشتر

اما این رابطه خطی و قطعی نیست. اگر مقدار یک ترکیب بسیار فرار را افزایش دهیم، الزاماً ماندگاری آن به اندازه افزایش غلظت افزایش پیدا نمی کند. از طرف دیگر، افزایش بیش از حد کنسانتره می تواند:

• رایحه را سنگین کند
• تعادل نت‌ها را به هم بزند
• پخش اولیه را تغییر دهد
• حس چربی یا سنگینی ایجاد کند
• شفافیت فرمول را تحت تأثیر قرار دهد

 

مواد پایه و نت‌های Base

نت پایه معمولاً نقش مهمی در ماندگاری دارد. مواد موجود در این بخش معمولاً فراریت پایین تری دارند و پس از محو شدن نت های ابتدایی و میانی، مدت بیشتری باقی می مانند.

 

فیکساتورها یا تثبیت کننده های رایحه

اصطلاح Fixative در عطرسازی برای موادی به کار می رود که می توانند به ماندگاری یا کندتر شدن افت رایحه کمک کنند. این مواد ممکن است با کاهش سرعت تبخیر برخی اجزای فرمول یا ایجاد یک بستر بویایی کم فرار، به دوام رایحه کمک کنند.

 

مشک ها یا Musks

مشک های سنتزی از مواد مهم در عطرسازی مدرن هستند. برخی از آنها:

• فراریت پایین تری دارند
• در نت پایه قرار می گیرند
• به ماندگاری کمک می کنند
• به رایحه حس نرم، تمیز، پودری یا حیوانی می دهند

 

پوست فرد

یکی از مهمترین عواملی که معمولاً نادیده گرفته می شود، خود پوست است. عطر روی پوست افراد مختلف می تواند عملکرد متفاوتی داشته باشد. عواملی مانند میزان چربی پوست، رطوبت پوست،ريال دمای پوست، میزان تعریق و شرایط محیطی می توانند روی تبخیر و ادراک رایحه اثر بگذارند.

 

رطوبت و آب و هوای محیط

رطوبت و دمای محیط نیز مهم هستند. در هوای گرم: تبخیر ترکیبات افزایش می یابد. اما این موضوع لزوماً به معنی ماندگاری کمتر در تمام شرایط نیست؛ زیرا گرما می تواند باعث افزایش انتشار رایحه نیز شود.

در هوای سرد تبخیر بسیاری از مواد کاهش پیدا می کند. اما ممکن است پخش بو نیز کمتر احساس شود. بنابراین باید بین ماندگاری واقعی و شدت ادراک رایحه تفاوت قائل شد.

 

دمای پوست

پوست گرم تر معمولاً باعث آزاد شدن سریع تر مواد فرار می شود. به همین دلیل نقاط گرم بدن می توانند رایحه را سریع تر آزاد کنند. اما استفاده از اصطلاح «نقاط نبض» به این معنا نیست که هر نقطه نبض دار الزاماً ماندگاری بیشتری ایجاد می کند. عامل اصلی، شرایط سطح پوست و انتقال حرارت است.

 

محل اسپری

محل استفاده نیز اهمیت دارد. مثلاً: گردن، پشت گوش، مچ دست، سینه و لباس می توانند رفتار متفاوتی داشته باشند. روی لباس، الیاف می توانند برخی مواد معطر را جذب یا نگه داری کنند و به همین دلیل رایحه ممکن است مدت طولانی تری قابل تشخیص باشد. اما عملکرد روی پارچه به نوع پارچه و فرمول عطر بستگی دارد و بعضی عطرها نیز ممکن است روی لباس لکه ایجاد کنند.

 

استفاده روی لباس یا پوست؟

از نظر ماندگاری، لباس در بسیاری از موارد می تواند رایحه را برای مدت طولانی تری نگه دارد. علت این است که الیاف پارچه می توانند بخشی از ترکیبات معطر را در خود نگه دارند و سرعت خروج آنها را کاهش دهند. اما تجربه بویایی روی لباس با پوست یکسان نیست.

 

مهم ترین عوامل ماندگاری؛ به ترتیب اهمیت عملی

 

عامل	اهمیت
ساختار فرمول	بسیار زیاد
انتخاب مواد کم فرار	بسیار زیاد
غلظت کنسانتره	زیاد
ساختار نت پایه	زیاد
نوع مواد آمبری، چوبی و مشک ها	زیاد
ویژگی های پوست	زیاد
دمای محیط	متوسط تا زیاد
رطوبت	متوسط
محل استفاده	متوسط
مقدار اسپری	متوسط
کیفیت حلال	متوسط
اکسیداسیون و شرایط نگهداری	زیاد برای عمر محصول
نوع اسپری و بسته بندی	متوسط
زمان استراحت	وابسته به فرمول

 

سوالات متداول

 

1. عوامل ماندگاری عطر چیست؟

ماندگاری عطر به غلظت اسانس (پارفوم، ادوپارفوم، ادوتویلت)، کیفیت مواد اولیه، نوع پوست و محیط بستگی دارد. عطرهای با غلظت بالاتر (مانند پارفوم) ماندگاری بیشتری دارند. پوست مرطوب و چرب عطر را بهتر حفظ می کند. دما و رطوبت محیط نیز تأثیرگذار است.

 

2. چگونه ماندگاری عطر را افزایش دهیم؟

قبل از استفاده از عطر، پوست را مرطوب کنید و از لوسیون بی بو استفاده کنید. عطر را روی نقاط نبض دار (مچ دست، گردن) بزنید. از مالیدن عطر روی پوست خودداری کنید، زیرا باعث تجزیه مولکول ها می شود. نگهداری عطر در جای خنک و تاریک نیز کمک کننده است.

 

3. چرا عطر روی پوست برخی افراد ماندگارتر است؟

نوع پوست (چرب، خشک یا معمولی) و pH پوست بر ماندگاری عطر تأثیر می گذارد. پوست های چرب به دلیل حفظ بهتر روغن های عطر، ماندگاری بیشتری دارند. رژیم غذایی و هورمون ها نیز می توانند نقش داشته باشند. تست عطر روی پوست خودتان ضروری است.

 

4. آیا نوع عطر بر ماندگاری آن تأثیر دارد؟

بله، عطرهای با نت های پایه سنگین (مانند چوب، مشک، عنبر) ماندگارتر از نت های سبک (مانند مرکبات) هستند. ادوپارفوم ها (10-20٪ اسانس) نسبت به ادوتویلت ها (5-15٪) دوام بیشتری دارند. انتخاب نوع عطر به سلیقه و نیاز شما بستگی دارد. کیفیت برند نیز مهم است.

 

5. آیا آب و هوا بر ماندگاری عطر اثر می گذارد؟

بله، در هوای گرم و مرطوب، عطر سریع تر تبخیر می شود و ممکن است کمتر دوام بیاورد. در هوای سرد و خشک، ماندگاری عطر افزایش می یابد. برای هوای گرم، عطرهای سبک تر و برای هوای سرد، عطرهای سنگین تر مناسب اند. مقدار استفاده را متناسب با فصل تنظیم کنید.

 

6. چگونه عطر را به درستی نگهداری کنیم؟

عطر را در جای خنک، خشک و دور از نور خورشید و گرما (مانند حمام) نگه دارید. بطری های عطر را در جعبه اصلی یا محیط تاریک ذخیره کنید. از تغییرات دمایی شدید اجتناب کنید. این کار از تجزیه مولکول های عطر و کاهش ماندگاری جلوگیری می کند.

 

7. آیا لایه بندی عطرها ماندگاری را افزایش می دهد؟

بله، استفاده از لوسیون یا روغن بدن هم نت با عطر می تواند ماندگاری را افزایش دهد. لایه بندی با محصولات مکمل (مانند ژل دوش یا کرم بدن) رایحه را تقویت می کند. از ترکیب عطرهای متضاد خودداری کنید. تست ترکیبات روی پوست توصیه می شود.

 

8. چرا برخی عطرها روی لباس ماندگارترند؟

لباس ها، به ویژه پارچه های طبیعی مثل پنبه یا پشم، مولکول های عطر را بهتر حفظ می کنند. برخلاف پوست، لباس ها تعریق یا چربی طبیعی ندارند که عطر را تغییر دهد. با این حال، عطر زدن روی لباس ممکن است لک ایجاد کند. روی پارچه های تمیز و بدون بو استفاده کنید.

 

9. آیا غلظت عطر روی ماندگاری آن اثر دارد؟

بله، غلظت اسانس مستقیماً بر ماندگاری تأثیر می گذارد. پارفوم (20-30٪ اسانس) تا 8-12 ساعت، ادوپارفوم 6-8 ساعت و ادوتویلت 3-4 ساعت دوام دارد. برای ماندگاری طولانی، عطرهایی با غلظت بالاتر انتخاب کنید. نوع پوست و محیط نیز نقش دارند.

 

منابع:

https://blog.delacourte.com/en/the-raw-materials/

https://www.alphaaromatics.com/blog/ingredients-used-in-perfumery/