ترت بوتیل هیدروکینون (TBHQ) یک آنتی اکسیدان مصنوعی قوی با فرمول شیمیایی C₁₀H₁₄O₂ است که به صورت کریستال های سفید یا پودر با بوی ملایم عرضه می شود. این ماده برای جلوگیری از اکسیداسیون و ماندگاری بیشتر چربی ها و روغن ها در مواد غذایی استفاده می شود و یکی از رایج ترین نگهدارنده ها در محصولات سرخ کردنی، روغن های گیاهی، چیپس، کراکر و غذاهای آماده است. TBHQ توسط FDA و EFSA به عنوان افزودنی ایمن (E319) در غلظت های مجاز (حداکثر ۰.۰۲٪ یا ۲۰۰ ppm) تأیید شده است، اما در برخی کشورها محدودیت های بیشتری دارد.
کاربردهای اصلی ترت بوتیل هیدروکینون (TBHQ)
ترت بوتیل هیدروکینون (Tertiary Butylhydroquinone یا TBHQ) یک مشتق فنولی از هیدروکینون است که به دلیل ساختار شیمیایی اش (دو گروه هیدروکسیل روی حلقه بنزنی و گروه ترت بوتیل) خاصیت آنتی اکسیدانی بسیار قوی دارد. این ماده با جذب رادیکال های آزاد، از اکسیداسیون لیپیدها (چربی ها و روغن ها) جلوگیری می کند و طعم، بو و رنگ محصولات را حفظ می نماید.
TBHQ یک نوع فنل آروماتیک است که از مشتقات هیدروکینون بوده و با افزودن یک گروه ترت بوتیل به ساختار آن تولید می شود. این ترکیب به دلیل خواص آنتی اکسیدانی قوی خود، در محصولات مختلف به کار می رود و از تغییر رنگ، طعم یا بوی نامطلوب ناشی از اکسیداسیون جلوگیری می کند. این ماده با حذف رادیکال های آزاد اکسیژن، از اکسیداسیون چربی ها و روغن های غیراشباع جلوگیری کرده و کیفیت، رنگ و طعم آنها را حفظ می کند و مانع فاسد شدن یا ترشیدگی محصولات می شود.
| ویژگی | توضیحات |
| شماره E | E319 به عنوان افزودنی غذایی |
| وزن مولکولی | 166.22 گرم بر مول |
| حلالیت | محلول در روغن ها، الکل، استون و اتر؛ نامحلول در آب |
| نقطه ذوب | 126.5 تا 128.5 درجه سانتی گراد |
| نقطه جوش | حدود 273 درجه سانتی گراد |
| چگالی | حدود 1.05 گرم بر سانتی متر مکعب |
| پایداری شیمیایی | پایدار در شرایط عادی؛ حساس به اکسیداسیون در معرض نور و گرمای شدید |
| pH (محلول) | به دلیل حلالیت کم در آب، pH محلول آبی معمولاً خنثی یا کمی اسیدی است |
TBHQ یا ترت بوتیل هیدروکینون به عنوان یک آنتی اکسیدان مصنوعی در صنایع مختلف به کار می رود و به دلیل توانایی اش در جلوگیری از اکسیداسیون چربی ها و روغن ها، کاربردهای گسترده ای دارد.
TBHQ یا ترت بوتیل هیدروکینون به عنوان آنتی اکسیدان در صنایع غذایی برای افزایش ماندگاری محصولات حاوی چربی و روغن استفاده می شود. TBHQ در صنعت غذایی معمولاً در مقادیر کم (حداکثر 0.02% از محتوای چربی یا روغن محصول) استفاده میشود تا ایمن باشد.
روغن های خوراکی: مانند روغن های نباتی، روغن سرخ کردنی و روغن های پخت و پز برای جلوگیری از ترشیدگی و حفظ طعم و کیفیت.
محصولات سرخ شده: مانند چیپس سیب زمینی، اسنک ها و غذاهای سرخ شده برای جلوگیری از تغییر طعم و بو.
محصولات پخته شده: مانند کیک، بیسکویت و نان های صنعتی برای حفظ تازگی و جلوگیری از اکسیداسیون چربی ها.
غذاهای آماده و کنسروی: مانند سوپ های آماده، سس ها و غذاهای کنسروی برای افزایش ماندگاری.
آجیل و دانه ها: برای جلوگیری از فاسد شدن روغن های طبیعی موجود در آجیل ها و دانه ها.
محصولات گوشتی فرآوری شده: مانند سوسیس و کالباس برای حفظ رنگ و طعم و جلوگیری از اکسیداسیون چربی ها.
شکلات و شیرینی جات: برای جلوگیری از تغییر رنگ و طعم در محصولات حاوی کره کاکائو یا روغن های دیگر.
آنتی اکسیدان TBHQ یا ترت بوتیل هیدروکینون در محصولات آرایشی و بهداشتی برای افزایش ماندگاری و حفظ کیفیت استفاده می شود:
کرم ها و لوسیون ها: برای جلوگیری از اکسیداسیون روغن ها و چربی های موجود در فرمولاسیون.
محصولات مراقبت از مو: مانند شامپوها، نرم کننده ها و رنگ مو برای حفظ پایداری ترکیبات روغنی.
عطرها و ادکلن ها: برای جلوگیری از تخریب ترکیبات معطر در اثر اکسیداسیون.
محصولات آرایشی: مانند رژ لب، کرم پودر و محصولات حاوی چربی برای افزایش ماندگاری.
در صنعت داروسازی، TBHQ به عنوان یک ماده نگهدارنده در برخی محصولات دارویی استفاده می شود:
داروهای حاوی چربی یا روغن: برای جلوگیری از اکسیداسیون ترکیبات فعال یا پایه های روغنی در داروها.
مکمل های غذایی: مانند کپسول های روغن ماهی یا ویتامین های محلول در چربی برای حفظ کیفیت و پایداری.
TBHQ به دلیل پایداری در دماهای بالا و حلالیت خوب در چربی ها، نسبت به برخی آنتی اکسیدان های طبیعی مانند ویتامین E کارایی بیشتری در کاربردهای صنعتی و غذایی دارد. TBHQ در برخی کاربردهای صنعتی نیز استفاده می شود:
تولید پلاستیک و پلیمرها: به عنوان یک آنتی اکسیدان برای جلوگیری از تخریب پلیمرها در اثر اکسیداسیون.
روان کننده ها و گریس ها: برای افزایش پایداری و طول عمر محصولات صنعتی حاوی روغن.
رنگ ها و پوشش ها: برای جلوگیری از اکسیداسیون و تغییر رنگ در رنگ های روغنی و پوشش های صنعتی.
صنعت لاستیک: برای جلوگیری از تخریب لاستیک ها در اثر تماس با اکسیژن و گرما.
خوراک دام و طیور: در برخی موارد برای حفظ کیفیت روغن ها و چربی های موجود در خوراک حیوانات.
بسته بندی مواد غذایی: در پوشش های پلاستیکی یا مومی که با مواد غذایی در تماس هستند، برای جلوگیری از اکسیداسیون.
| شرایط نگهداری | توضیحات |
| دمای نگهداری | در دمای اتاق (15 تا 25 درجه سانتی گراد) یا پایین تر؛ از گرمای شدید اجتناب شود |
| محل نگهداری | محیط خشک، خنک و دور از منابع گرما، رطوبت و نور مستقیم خورشید |
| حفاظت از نور | نگهداری در ظروف تیره یا مات برای جلوگیری از تخریب در اثر نور UV |
| نوع ظرف | ظروف دربسته و مقاوم در برابر هوا (مانند ظروف پلاستیکی یا فلزی با کیفیت بالا) |
| جلوگیری از تماس با اکسیژن | استفاده از ظروف مهر و موم شده برای کاهش اکسیداسیون ماده |
| دوری از مواد ناسازگار | دور از مواد اکسیدکننده قوی (مانند پراکسیدها) و اسیدهای قوی |
| رطوبت | نگهداری در محیط با رطوبت کم (زیر 50%) برای جلوگیری از جذب رطوبت |
| مدت زمان نگهداری | معمولاً تا 2 سال در شرایط مناسب (با توجه به تاریخ تولید و دستورالعمل سازنده) |
| ایمنی در نگهداری | دور از دسترس کودکان و در محیطی با تهویه مناسب |
TBHQ (ترت بوتیل هیدروکینون) برای جلوگیری از اکسیداسیون چربی ها و روغن ها استفاده می شود. با این حال، به دلیل محدودیت های قانونی در برخی کشورها، نگرانی های ایمنی در دوزهای بالا، یا تقاضا برای گزینه های طبیعی تر، جایگزین های مختلفی برای آن مورد توجه قرار گرفته اند.
1. ویتامین E (توکوفرول): توکوفرول ها گروهی از ترکیبات طبیعی محلول در چربی هستند که به عنوان آنتی اکسیدان در روغن های گیاهی (مانند سویا، آفتابگردان و ذرت) یافت می شوند. در دماهای بالا ممکن است تجزیه شود و اثربخشی کمتری نسبت به TBHQ داشته باشد. هزینه تولید بالاتر است.
2. عصاره رزماری: استخراج شده از گیاه رزماری، حاوی ترکیبات فعال مانند کارنوزیک اسید و کارنوسول با خواص آنتی اکسیدانی قوی. ممکن است طعم یا بوی خاصی به محصول اضافه کند که در برخی کاربردها نامطلوب است. هزینه بالاتر نسبت به TBHQ.
3. BHA (بوتیل هیدروکسی آنیزول): یک آنتی اکسیدان مصنوعی با ساختار مشابه TBHQ، با شماره E320 در افزودنی های غذایی. کاربرد آن در روغن های خوراکی، چیپس، آدامس، محصولات پخته شده و آرایشی است.
4. BHT (بوتیل هیدروکسی تولوئن): آنتی اکسیدان مصنوعی با شماره E321، مشابه TBHQ و BHA. کاربرد آن در مواد غذایی (مانند غلات صبحانه، روغن ها) و محصولات صنعتی مانند پلاستیک ها و لاستیک ها است.
5. آسکوربیل پالمیتات: مشتق ویتامین C محلول در چربی که به عنوان آنتی اکسیدان در محصولات روغنی استفاده می شود. گران تر از TBHQ است و اثربخشی آن ممکن است کمتر باشد.
6. عصاره چای سبز: حاوی پلی فنول ها و کاتچین ها که خواص آنتی اکسیدانی قوی دارند.
7. آسکوربیک اسید (ویتامین C): آنتی اکسیدان محلول در آب که گاهی به صورت ترکیبی با مواد محلول در چربی استفاده می شود.
8. عصاره هسته انگور: حاوی پروآنتوسیانیدین ها با خواص آنتی اکسیدانی قوی.
9. پروپیل گالات: آنتی اکسیدان مصنوعی با شماره E310، اغلب به صورت ترکیبی با BHA یا BHT استفاده می شود.
10. سیترات ها (اسید سیتریک): به عنوان سینرژیست برای تقویت اثر آنتی اکسیدان های دیگر (مانند توکوفرول) استفاده می شود.
برای دریافت اطلاعات بیشتر در مورد فروش TBHQ ترت بوتیل هیدروکینون با برند نووس هند و یاشو هند می توانید با شرکت آرکا شیمی گستر سپیدار وارد کننده مواد اولیه آرایشی بهداشتی با شماره های 02182801442 و 09026715830 در تماس باشید.
منبع: pubchem.ncbi.nlm.nih.gov
نوشته شده توسط: خانم مهندس سمانه مطهری
کارشناس شیمی محض با بیش از ۱۲ سال سابقه تخصصی در حوزه مواد اولیه صنایع دارویی، آرایشی بهداشتی و غذایی.
فارغ التحصیل کارشناسی شیمی محض و دارای گواهی دوره تضمین کیفیت از سازمان فنی و حرفه ای کشور و دوره تخصصی کروماتوگرافی (GC و HPLC) از دانشگاه مالک اشتر تهران.
دارای تجربه عملی در آنالیز مواد، تفسیر و ارزیابی گواهی های آنالیز (COA)، بررسی خلوص و تطابق با استانداردهای کیفی و کنترل کیفیت مواد اولیه.
سابقه همکاری با شرکت تولیدی امحا و فعالیت به عنوان مسئول فنی در شرکت های تولیدی آرایشی و بهداشتی.
آشنایی تخصصی با فرآیند تولید و فرمولاسیون شوینده های آرایشی و روند تولید در صنایع فرآورده های غذایی.
محتواهای منتشرشده بر پایه دانش علمی، تجربه عملی آزمایشگاهی و استانداردهای کیفی تدوین می شود.
رضا میرشکاری –
مطلبی که اراِئه دادید بسیار کامل بود اما از روش تولید TBHQ چیزی نوشته نشده، لطفا در این خصوص هم توضیح دهید
arkachem –
سپاس از همراهی شما، ترت بوتیل هیدروکینون یک آنتی اکسیدان مصنوعی هست که به عنوان نگهدارنده در صنایع غذایی و آرایشی استفاده میشه. برای ساخت TBHQ، معمولاً هیدروکینون به عنوان ماده اولیه با ایزوبوتن در حضور کاتالیزور اسیدی (مانند اسید سولفوریک یا رزین های اسیدی) واکنش میده. این فرآیند در شرایط کنترل شده دما و فشار انجام میشه تا گروه ترت بوتیل به حلقه بنزنی هیدروکینون اضافه بشه. محصول خام حاصل، پس از خالص سازی از طریق روش هایی مانند تبلور یا تقطیر، به TBHQ خالص تبدیل میشه. این فرآیند نیازمند رعایت استانداردهای ایمنی و کنترل کیفیته تا محصول نهایی برای مصرف ایمن باشه.